Зошто стресот ја влошува меморијата по 40-тата година?

Повремено да заборавите каде сте ги оставиле клучевите, зошто сте влегле во некоја соба или што требало да купите од продавница е сосема вообичаено. Но, ако таквите ситуации стануваат почести, особено во четириесеттите и педесеттите години од животот, стресот може да биде една од главните причини.

Научните сознанија покажуваат дека долготрајниот стрес не влијае само на расположението, туку и на начинот на кој мозокот создава, складира и повикува информации. Во комбинација со природните хормонални промени што се случуваат во средната возраст, ефектот врз меморијата може да стане уште поизразен.

Како стресот влијае врз мозокот?

Кога организмот е изложен на стрес, започнува засилено лачење на кортизол – хормон кој му помага на телото да реагира во стресни ситуации. Во краток период тоа е нормален и корисен механизам, но кога стресот трае со недели или месеци, покаченото ниво на кортизол почнува негативно да влијае врз работата на мозокот.

Особено чувствителен е хипокампусот – делот од мозокот задолжен за создавање и организирање на спомените. Продолжената изложеност на стрес може да ја намали неговата ефикасност, поради што станува потешко да се запаметат нови информации или да се повикаат веќе постоечки сеќавања.

Покрај тоа, стресот влијае и врз префронталниот кортекс, кој е одговорен за концентрацијата, планирањето и донесувањето одлуки, како и врз амигдалата, која ги обработува емоциите. Нарушената рамнотежа меѓу овие мозочни структури дополнително ја намалува способноста за фокусирање и помнење.

Истражувањата покажуваат дека хроничниот стрес може да ја наруши и таканаречената проспективна меморија, односно, способноста да се запомнат идни обврски, како што се земање терапија, јавување на телефон или исполнување на однапред планирани задачи.

Зошто средната возраст е почувствителен период?

За многу луѓе, средната возраст претставува период исполнет со бројни одговорности. Грижата за децата, поддршката на повозрасните родители, професионалните обврски и финансиските предизвици создаваат континуиран психолошки притисок.

Таквиот начин на живот често доведува до долготрајно покачени нивоа на кортизол, што постепено се одразува врз меморијата. Дополнителен проблем е што заборавањето може да создаде нов стрес, па така се формира маѓепсан круг во кој едниот проблем го засилува другиот.

Хормоналните промени имаат дополнително влијание

Покрај стресот, во четириесеттите и педесеттите години се случуваат и природни хормонални промени кои можат да влијаат врз когнитивните функции.

Кај жените, во периодот на перименопауза постепено опаѓа нивото на естроген – хормон кој има важна улога во функционирањето на мозокот и меморијата. Поради тоа, многу жени во овој период пријавуваат почеста заборавеност, намалена концентрација и чувство на ментална исцрпеност.

Кај мажите, пак, нивото на тестостерон постепено се намалува по 35-тата година. Иако научните истражувања сè уште траат, дел од нив укажуваат дека пониските вредности на овој хормон може да бидат поврзани со постепен когнитивен пад.

Кога заборавањето не треба да се игнорира?

Повремено заборавање збор, име или причина поради која сте влегле во некоја просторија најчесто не е причина за загриженост.

Сепак, доколку заборавањето станува сè почесто и почнува да го нарушува секојдневното функционирање, потребно е да се побара лекарски совет.

Поголемо внимание заслужуваат симптоми како често повторување на истите прашања, губење на ориентација на добро познати места, тешкотии при следење едноставни упатства, постојано губење предмети без можност да се пронајдат, проблеми со организирање и извршување секојдневни обврски како на пример навремено плаќање сметки или следење распоред.

Навики што можат да ја заштитат меморијата

Бројни истражувања покажуваат дека луѓето кои во средната возраст живеат под висок степен на хроничен стрес имаат поголем ризик од когнитивен пад во подоцнежните години. Добрата вест е дека секојдневните навики можат значително да помогнат.

Редовната физичка активност, особено кардио-вежбите, придонесува за подобра циркулација и го поттикнува создавањето нови нервни врски во мозокот. Подеднакво важен е и квалитетниот сон, бидејќи токму за време на длабокиот сон мозокот ги обработува и ги складира информациите, а истовремено се намалува и нивото на кортизол.

Корисни можат да бидат и техниките за управување со стресот, како што се внимателност (mindfulness), длабоко дишење, јога и прогресивна мускулна релаксација. Некои истражувања сугерираат дека и десетина минути дневна практика можат позитивно да влијаат врз концентрацијата и меморијата.

Дополнителна поддршка може да обезбедат разговор со психолог, когнитивно-бихејвиорална терапија или други пристапи насочени кон подобро справување со хроничниот стрес.

Ако забележите дека проблемите со меморијата стануваат сè поизразени или почнуваат да влијаат врз квалитетот на животот, најдобро е да разговарате со лекар. Освен стресот, ваквите симптоми можат да бидат поврзани и со нарушувања на тироидната жлезда, недостаток на одредени витамини, проблеми со спиењето или други здравствени состојби кои бараат навремена процена и соодветен третман.