Зошто „добрите деца“ понекогаш ги кријат чувствата?

За некои родители токму детето кое никогаш не прави проблеми изгледа како најголема потврда дека сè е во ред. Учтиво е, ги почитува правилата, не се расправа многу, ги исполнува обврските и ретко бара дополнително внимание. Однадвор, таквото однесување лесно може да се протолкува како зрелост, стабилност и добра приспособеност.

Сепак, начинот на кој детето се однесува не секогаш открива како навистина се чувствува. Некои деца многу рано учат дека е полесно да бидат мирни отколку да покажат лутина, тага, страв или разочарување, особено ако низ секојдневните реакции на возрасните стекнат впечаток дека одредени чувства создаваат проблем, загрижуваат некого или едноставно не се добредојдени.

Тоа не значи дека секое послушно или мирно дете крие емоционални тешкотии. Темпераментот, возраста и карактерот се разликуваат од дете до дете. Но токму затоа е важно родителите да не ја мерат емоционалната благосостојба само според тоа колку детето е тивко, послушно или лесно за воспитување.

Кога детето учи дека е полесно да биде „добро“

Детето не мора никогаш директно да слушне дека не смее да биде тажно, луто или исплашено за да почне да ги крие тие чувства. Пораката понекогаш се пренесува многу посуптилно, преку секојдневните реакции на луѓето од кои најмногу зависи.

Кога детето плаче, а веднаш слуша „нема за што да плачеш“, кога е луто, а реакцијата е „не се однесувај така“, или кога сака да зборува за нешто што го мачи, а темата брзо се менува, со текот на времето може да забележи еден образец. Мирот носи пофалба и прифаќање, додека непријатните чувства носат тензија, корекција или обид тие што побрзо да исчезнат.

Во таква средина детето не мора свесно да одлучи дека повеќе нема да зборува за своите чувства. Многу почесто едноставно почнува да се приспособува. Може да стане помалку отворено, да одговара со „ништо“ кога нешто го мачи или да се обидува што побрзо да изгледа добро дури и кога внатрешно не се чувствува така.

Истражувањата за емоционалната социјализација покажуваат дека децата учат за чувствата преку повеќе канали. Тие набљудуваат како родителите ги изразуваат сопствените емоции, гледаат како возрасните реагираат на нивните чувства и слушаат што семејството зборува за тагата, гневот, стравот и разочарувањето. Затоа домашната атмосфера постепено им помага да изградат претстава за тоа кои чувства може безбедно да се покажат и кои е подобро да останат скриени.

Малите реакции оставаат поголема порака отколку што изгледа

Родителите најчесто немаат намера да ги научат децата да молчат. Напротив, многу реакции што го минимизираат чувството произлегуваат од желбата детето што побрзо да се смири и повторно да биде добро.

Но постои разлика меѓу смирување на детето и негирање на неговото искуство.

Кога тагата редовно се прогласува за претерување, стравот за нешто неважно, а гневот веднаш се третира како непослушност, детето може да почне да го поврзува емоционалното изразување со непријатни последици. Токму затоа постојаното омаловажување на емоциите може постепено да му испрати порака дека проблемот не е само во начинот на кој реагира, туку и во самото чувство што го има.

Тоа не значи дека секое чувство треба да го диктира однесувањето. Детето може да биде луто, а сепак да не му биде дозволено да удира. Може да биде разочарано и истовремено да мора да прифати одредена граница. Може да не се согласува со родителот, а сепак да разговара со почит.

Клучната разлика е во тоа дали детето учи дека чувството е дозволено, дури и кога одредено однесување не е.

Послушноста не е исто што и емоционалната благосостојба

Особено лесно е да се пропуштат тешкотиите кај деца кои добро функционираат однадвор. Детето може редовно да оди на училиште, да има добри оценки, да ги исполнува обврските и да не предизвикува конфликти, а сепак да носи грижи за кои никој околу него не знае.

Ова е една од причините зошто анксиозноста кај децата понекогаш останува незабележана. Дел од неа се одвива во мислите и чувствата, па не мора секогаш да биде проследена со однесување што веднаш ќе го привлече вниманието на родителите. Детето може да изгледа релативно задоволно, а истовремено да се грижи дали ќе разочара некого, дали ќе направи грешка, дали другите ќе го прифатат или дали некоја ситуација ќе заврши лошо.

Токму затоа прашањето „Дали е добро?“ понекогаш е премногу широко. Многу повеќе може да открие мирен разговор за тоа што го радува детето, што го плаши, кога му е тешко и што прави кога е луто или разочарано.

Важно е и да не се претвори секоја тишина во знак за проблем. Некои деца природно имаат потреба од повеќе време за да ги обработат случувањата. Разликата најчесто се гледа во тоа дали детето чувствува дека може да зборува кога ќе посака.

Кога детето почнува да молчи наместо да објаснува

Децата многу брзо го забележуваат начинот на кој возрасните реагираат на искреноста. Ако признанието за грешка веднаш завршува со викање, ако несогласувањето се доживува како непочитување или ако секој проблем се претвора во долга лекција, детето може постепено да заклучи дека молчењето е полесно.

Тоа е особено важно во моментите кога детето е ранливо. Ако каже дека нешто го исплашило, дека некој го повредил, дека направило грешка или дека е луто на самиот родител, реакцијата што ќе ја добие може да влијае врз тоа дали следниот пат повторно ќе се отвори.

Токму во таквите моменти се гради или слабее довербата меѓу детето и родителот. Детето не мора да добие одобрување за сè што направило, но треба да знае дека може да ја каже вистината без самиот разговор да стане закана.

Кога ова чувство на безбедност постои, родителот има многу поголема можност да помогне детето да разбере што се случило, да преземе одговорност кога е потребно и да научи како поинаку да реагира следниот пат.

Криењето на чувствата не е исто што и нивното регулирање

Однадвор, емоционалната регулација и потиснувањето понекогаш може да изгледаат речиси идентично. Во двата случаи детето можеби не плаче, не вика и не создава конфликт. Но она што се случува внатре е сосема различно.

Регулирањето започнува со препознавање на емоцијата. Детето може да сфати дека е луто, разочарано или исплашено, да го именува чувството и постепено да најде начин да се справи со него. Тоа можеби ќе побара разговор, ќе се повлече кратко за да се смири или ќе каже што му пречи без да го повреди другиот.

Потиснувањето значи нешто друго. Чувството не исчезнува, туку детето се обидува да не го покаже. Наместо да научи што да прави со лутината, учи како никој да не забележи дека е луто. Наместо да разбере зошто е тажно, се обидува што побрзо да изгледа како ништо да не се случило.

Токму затоа целта на воспитувањето не треба да биде детето секогаш да изгледа смирено. Поважно е да научи дека непријатните емоции можат да се почувствуваат, разберат и изразат на начин што не го повредува ниту него ниту луѓето околу него.

Децата го учат ова и гледајќи ги родителите

Родителот не го учи детето за емоциите само кога разговара со него. Детето постојано гледа што прават возрасните кога самите се под притисок, разочарани, вознемирени или лути.

Ако во домот сите непријатни чувства се кријат, темите се избегнуваат и секогаш мора да изгледа дека „сè е добро“, детето може да го преземе истиот модел. Од друга страна, кога гледа возрасен кој може мирно да каже дека е вознемирен и дека му треба време да се смири, добива сосема поинаква порака.

Една експериментална студија со родители и деца на возраст од седум до единаесет години покажа дека кога од родителите било побарано да ги потиснуваат емоционалните реакции за време на заедничка активност, интеракцијата во просек била помалку топла, помалку одзивна и со послаб севкупен квалитет. Тоа не значи дека родителите треба неконтролирано да ја истураат секоја емоција пред детето, туку дека целосното криење на чувствата не мора секогаш да ја создаде смиреноста што ја очекуваме.

Детето може да види дека мајката или таткото се нервозни и сепак не викаат. Може да види дека некој е тажен, а тоа не значи дека нешто страшно ќе се случи. На тој начин учи дека емоцијата е состојба што може да се поднесе и обработи, а не нешто што мора веднаш да се сокрие.

Не секое чувство треба веднаш да се „поправи“

Кога детето е тажно, природниот инстинкт на родителот е да го развесели. Кога е исплашено, сака да му покаже дека нема причина за страв. Кога е разочарано, сака да најде решение.

Но понекогаш детето прво има потреба некој едноставно да го разбере.

Ако изгубило нешто што му било важно, реченицата „Гледам дека навистина ти е тешко“ може да биде покорисна од веднаш да слушне дека ќе добие нешто друго. Ако се скарало со другарче, можеби прво сака некој да го сослуша пред да му објасни што треба да направи. Ако е луто на родителот, може да му биде дозволено да го каже тоа без самиот гнев да се третира како непочитување.

Прифаќањето на чувството не значи попуштање на секое барање. Родителот може да сочувствува со разочарувањето и сепак да остане на својата одлука. Може да прифати дека детето е луто и истовремено да постави јасна граница за начинот на кој смее да се однесува.

Токму преку таквите ситуации детето постепено учи една од најважните вештини, чувствата може да бидат силни без да мора тие да управуваат со секоја постапка.

Како детето учи дека може да зборува искрено

Емоционално безбеден дом не е дом во кој нема правила, конфликти или разочарувања. Тоа е средина во која детето знае дека може да каже што чувствува без страв дека поради самото чувство ќе биде исмеано, засрамено или отфрлено.

Понекогаш доволно е родителот да го замени автоматското „не е ништо страшно“ со „гледам дека тебе ти е важно“. Наместо веднаш да го убедува детето дека не треба да биде луто, може да праша што го налутило. Наместо веднаш да решава, може прво да слушне.

Ова не бара совршенство. Родителите понекогаш ќе реагираат премногу брзо, ќе кажат нешто што не требало или ќе ја изгубат трпеливоста. Но и поправката е дел од воспитувањето. Кога возрасниот ќе се врати на разговорот, ќе признае дека реагирал лошо и ќе го сослуша детето, тој повторно покажува дека односот може да преживее и непријатни емоции.

Токму таков пристап имаат емоционално интелигентни родители, кои не се обидуваат да создадат деца без негативни чувства, туку деца кои умеат да ги препознаат, именуваат и со текот на времето подобро да се справуваат со нив.

Долгорочните истражувања дополнително ја нагласуваат важноста на поддржувачките реакции. Во една студија, поддршката на мајките кон негативните емоции на децата на петгодишна возраст била поврзана со подобра емоционална регулација на десетгодишна возраст, а таа регулација понатаму била поврзана со подобри показатели на приспособување во адолесценцијата.

Понекогаш најмирното дете заслужува уште едно прашање

Не треба да се бара скриен проблем зад секое добро однесување. Има деца кои навистина се мирни по темперамент, лесно се приспособуваат и природно избегнуваат конфликти. Ниту послушноста ниту зрелоста сами по себе се причина за загриженост.

Она што е важно е детето покрај својата добрина да има и слобода да биде разочарано, луто, исплашено, тажно или несогласно. Да знае дека љубовта и прифаќањето не зависат од тоа дали секогаш е лесно, тивко и расположено.

Затоа понекогаш вреди да се погледне подалеку од прашањето дали детето било добро, ја завршило домашната задача или направило некаков проблем. Можеби поважното прашање е она што не се поставува доволно често.

„Како навистина се чувствуваш?“