Србија отвори фабрика за дронови од Израел, а Вучиќ најави уште три
Србија отвори нов погон за склопување напредни дронови од израелско производство, но без присуство на новинари и без официјално објавување на точната локација. Претседателот Александар Вучиќ најави дека ова е само почеток и дека во соработка со израелски партнери се планираат уште најмалку три фабрики низ земјата.
Новиот погон беше отворен на 17 септември, а според најавите во него треба да работат околу 100 лица. Производството е наменето првенствено за потребите на Војската на Србија, но дел од беспилотните летала треба да биде наменет и за извоз.
Точната локација на фабриката официјално не е соопштена. Вучиќ објасни дека новинарите не биле поканети на отворањето и обиколката поради доверливоста на производствениот процес, додека во јавноста беа објавени само ограничени снимки од внатрешноста.
Производството останува зад затворени врати
Меѓу беспилотните системи што се склопуваат во Србија е и израелскиот „Lanius X“, компактен дрон развиен за извидувачки и борбени задачи. На снимките објавени по отворањето можеше да се види дел од процесот на склопување, како и демонстрација на летало во контролирана средина.
Вучиќ ја поврза новата фабрика со пошироката модернизацијата на српската армија, која во последниот период опфаќа набавка на нови системи, развој на домашното производство и поголема употреба на беспилотни технологии.
Тој соработката со израелските компании ја опиша и како дел од планот за создавање таканаречена „дигитална армија“, во која информациите од беспилотните летала, единиците на теренот и командните центри би биле побрзо поврзани.
Уште три фабрики во близина на аеродроми
Според Вучиќ, сегашниот погон треба да биде првиот од повеќе слични производствени капацитети. Тој најави уште најмалку три фабрики и посочи дека тие би требало да се наоѓаат во близина на аеродроми.
Како две области каде би можеле да бидат изградени новите погони ги спомена околината на аеродромот Лаѓевци и подрачјето во близина на нишкиот аеродром. За третата локација засега нема конкретна јавна информација.
Намерата на Белград, според досегашните најави, не е производството долгорочно да остане само на склопување. Значаен дел од соработката треба да биде трансферот на технологија и знаење, со цел поголем дел од производствениот процес постепено да се префрли во Србија.
Од купување оружје до локално производство
Новата фабрика е уште еден показател дека соработката меѓу Србија и Израел во одбранбениот сектор преминува од набавка на готови системи кон локално производство и трансфер на технологија.
BIRN и израелскиот весник „Хаарец“ претходно објавија дека зад проектот стојат израелската одбранбена компанија „Елбит системс“ и српската државна компанија „Југоимпорт СДПР“. Според нивните информации, израелската компанија треба да има 51 отсто од заедничкиот проект, а српскиот партнер 49 отсто.
„Елбит системс“ веќе има значајна улога во снабдувањето на Србија со современа воена технологија. Компанијата произведува артилериски системи, беспилотни летала, електронска опрема и други одбранбени технологии, а нејзината улога во израелските воени операции во Газа и на Западниот Брег во изминатите години беше предмет на критики и меѓународни дебати.
Во исто време, воената трговија се движи и во спротивна насока. Вредноста на српскиот извоз на оружје и муниција кон Израел во 2025 година достигна околу 114 милиони евра, што претставува голем раст во однос на претходните години.
Србија на 23 јуни 2025 година официјално соопшти дека го суспендира извозот на оружје и воена опрема и дека за евентуални идни испораки ќе биде потребна согласност од Советот за национална безбедност. Подоцнежни истражувачки извештаи, сепак, објавија дека испораки кон Израел биле регистрирани и по објавувањето на ограничувањето.
Отворањето доаѓа пред изборите на 25 октомври
Отворањето на фабриката се случува во чувствителен политички период за Србија. На 9 септември Вучиќ го распушти српскиот парламент и распиша предвремени парламентарни избори за 25 октомври 2026 година.
Неколку дена подоцна тој најави дека на 27 септември ќе поднесе оставка од претседателската функција и дека остатокот од изборната кампања сака да го води како обичен граѓанин. Вучиќ е носител на изборната листа што ја поддржува Српската напредна странка и е предложен како кандидат за премиер.
Тој ја образложи најавената оставка со желбата на изборите да провери колкава поддршка има неговата политичка програма без предноста што ја носи функцијата претседател на државата.
Иако отворањето на фабриката временски се совпадна со кампањата, проектот за производство на дронови беше најавуван со месеци и е дел од поширока стратегија за развој на српската одбранбена индустрија.
Проектот се вклопува и во поширокото засилено вооружување на Балканот, каде повеќе држави инвестираат во беспилотни системи, противвоздушна одбрана, артилерија и модернизација на вооружените сили.
Доколку најавените дополнителни фабрики навистина бидат изградени, соработката со израелските компании би можела значително да го прошири домашниот капацитет на Србија за производство на воени дронови и да ја зајакне нејзината позиција како производител и извозник на одбранбена технологија.
