САД со „економски Ден Д“ против Иран, Техеран одговара

Вашингтон ја отвори најновата фаза од притисокот врз Иран со кампања што ја опишува како „економски Ден Д“. Техеран, меѓутоа, тврди дека не бил изненаден: иранската влада наводно има двегодишен план, сопствени механизми за одговор и поддршка од држави што не ги признаваат едностраните американски санкции.

Новата конфронтација не се води само преку банки и трговски компании. Во нејзиниот центар повторно се наоѓа Ормутскиот Теснец – една од најважните енергетски маршрути во светот, каде секое дополнително заострување може да ги погоди цените на нафтата и глобалната трговија.

Што навистина опфаќа „економскиот Ден Д“

Американското Министерство за финансии на 24 август ја започна кампањата „Operation Economic Outcast“, по налог на претседателот Доналд Трамп. Целта, според Вашингтон, е постепено да се пресечат финансиските и трговските канали преку кои Иран продава нафта, ги заобиколува санкциите и обезбедува средства за државните и воените структури.

Со новите мерки се проширува можноста за воведување секундарни санкции во пет области: дигитални средства, технологија, злато, воздухопловство и поморски транспорт. Истовремено, санкционирани се речиси 60 компании, поединци и бродови поврзани со ирански финансиски, технолошки и нафтени мрежи. Американското Министерство за финансии ја претстави оваа одлука како почеток на подолга и систематска кампања.

Сепак, Вашингтон сè уште не ги воведе најострите можни казни против сите земји што тргуваат со Иран. Наместо тоа, тие ќе добијат рок за прекинување на спорните активности, по што банките и компаниите што ќе продолжат да му помагаат на Техеран би можеле да бидат отсечени од американскиот финансиски систем.

Министерот за финансии Скот Бесент не откри кои земји први ќе бидат погодени, ниту колкав ќе биде рокот за усогласување. Тој, сепак, предупреди дека Вашингтон ќе реагира брзо доколку утврди дека одредени финансиски институции продолжуваат да ја претвораат иранската нафта во приходи достапни за властите во Техеран. Ројтерс наведува дека најавата во оваа фаза повеќе претставува глобално предупредување отколку целосна и моментална финансиска блокада.

Техеран тврди дека има план за следните две години

Иранскиот министер за економија Али Маданизаде изјави дека земјата е „целосно подготвена“ за проширените санкции и дека владата долго време го очекувала американскиот потег.

Според него, Техеран има двегодишен план за управување со последиците, како и механизми со кои може да одговори на притисокот. „Имаме свои алатки и знаеме како да ја играме оваа игра“, порача Маданизаде во интервју за иранската државна телевизија.

Тој не откри што точно предвидува планот, кои финансиски канали ќе се користат и дали одговорот ќе остане во економски рамки. Неговата порака, сепак, сугерира дека Иран нема да се ограничи само на ублажување на штетата, туку подготвува и сопствени мерки против државите и компаниите што ќе се приклучат кон американската кампања.

Иранските власти очекуваат дека Кина и Русија ќе се спротивстават на притисокот од Вашингтон. Пекинг веќе соопшти дека санкциите не придонесуваат за решавање на кризата и дека ќе преземе мерки за заштита на сопствените интереси. Најавениот ирански одговор и позицијата на Кина дополнително го усложнуваат спроведувањето на американската стратегија.

Кина е најголемиот тест за американските санкции

Ефектот од новите мерки во голема мера ќе зависи од тоа дали Вашингтон ќе биде подготвен да ги санкционира банките и компаниите што ја овозможуваат трговијата меѓу Иран и Кина.

Според проценката на Дејвид Оксли од „Капитал економикс“, приближно 90 проценти од иранскиот извоз на нафта завршува на кинескиот пазар. Пекинг и претходно не ги признаваше едностраните американски санкции, поради што е малку веројатно дека лесно ќе ги прекине врските со Техеран.

На првичната американска листа нема големи кинески банки, иако се опфатени компании од Кина, Обединетите Арапски Емирати, Сингапур и други држави. Бесент објасни дека Вашингтон не сака со нагол и непресметан потег да предизвика потрес во глобалниот финансиски систем.

Токму тука се наоѓа и најслабата точка на кампањата. Ако кинеската побарувачка продолжи, а Иран ги зачува посредниците, танкерите и алтернативните начини на плаќање, новите санкции можат да го отежнат извозот, но не и целосно да го запрат.

Ормутскиот Теснец останува најопасната точка

Паралелно со економската пресметка, Иран го засилува притисокот врз бродовите што минуваат низ Ормутскиот Теснец. Иранските власти ставија 45 танкери на црна листа поради наводно прекршување на правилата за транзит и им се заканија со парични казни, задржување и конфискација на товарот.

Не е соопштено кои правила конкретно биле прекршени. Техеран, меѓутоа, инсистира бродовите да добијат дозвола за премин и предупредува дека ќе преземе мерки и против пловила што им помагаат на санкционираните танкери. Новото иранско предупредување за бродовите дополнително го зголеми ризикот за транспортните компании.

Пред почетокот на конфликтот, низ Ормутскиот Теснец минуваше приближно една петтина од светската трговија со сурова нафта и течен природен гас. Затоа евентуалното целосно блокирање на преминот би имало последици далеку над Иран и земјите од Персискиот Залив.

Пазарот засега не очекува целосен пресврт

И покрај острата реторика, објавувањето на санкциите не предизвика нов скок на цената на нафтата. На 24 август, брентот поевтини за 2,35 проценти и тргувањето го заврши на 92,17 долари за барел. Движењето на цените покажува дека инвеститорите засега не очекуваат мерките веднаш да го прекинат иранскиот извоз.

Оксли оценува дека директното влијание врз приходите од нафта може да остане ограничено, бидејќи иранската трговија веќе функционира под строги ограничувања. Вистинскиот ефект ќе зависи од тоа колку агресивно САД ќе ги применуваат секундарните санкции и дали ќе бидат подготвени да влезат во финансиска пресметка со поголеми трговски партнери на Иран.

Засега, Вашингтон ја постави рамката, но не ги употреби сите расположливи инструменти. Техеран, од друга страна, најавува дека нема да остане во одбрана. Следниот потег – особено ако ги опфати кинеските банки или дополнително го ограничи сообраќајот низ Ормутскиот Теснец – може да покаже дали „економскиот Ден Д“ ќе остане силна политичка порака или ќе прерасне во удар со глобални последици.