Русија и Украина ја претвораат војната во битка со дронови
Тенковите и артилеријата не исчезнаа од украинскиот фронт, но борбата за предност сè повеќе се води со оружје кое може да биде многу помало, поевтино и потешко за запирање. Русија и Украина забрзано ја зголемуваат употребата на беспилотни летала, а новата трка веќе не се ограничува на неколку километри околу линијата на фронтот.
Дроновите сега стигнуваат стотици, а во одредени случаи и илјадници километри во длабочината на противничката територија. Истовремено се менуваат нивната брзина, носивост, начинот на наведување и тактиката со која се обидуваат да ја пробијат воздушната одбрана.
Токму тука се отвора новата фаза на војната. Украина се обидува да добие поголем дострел и масовност, додека Русија сè повеќе вложува во брзи млазни беспилотни летала кои се значително потешки за пресретнување.
Од тенковски колони до небо преполно со дронови
На почетокот од руската инвазија во 2022 година вниманието беше насочено кон тенковските колони, артилеријата и борбата за територија. Четири и пол години подоцна, беспилотните системи имаат далеку поголема улога во извидувањето, нападите, логистиката и контролата на просторот околу фронтот.
И темпото на руското копнено напредување значително се намали. Институтот за проучување на војната процени дека руските сили во август 2026 година освоиле околу 90 квадратни километри украинска територија, во споредба со повеќе од 500 квадратни километри во истиот месец една година претходно.
Тоа не значи дека тенковите стануваат непотребни. Напротив, тие и понатаму имаат важна улога, но нивното движење сè почесто зависи од тоа што се случува над нив.
Украина го шири радиусот на ударите
Еден од примерите за украинскиот развој е специјализираниот 413. полк за беспилотни системи „Raid“, кој користи домашно произведени ударни дронови FP-2.
Овие летала имаат распон на крилјата од околу шест метри и можат да носат повеќе од 100 килограми експлозив. Наменети се за напади врз поцврсти цели и логистички точки на значително растојание зад фронтот.
Во една неодамнешна операција, екипите ги подготвувале за лет кон окупираниот Луганск, на повеќе од 320 километри од местото на лансирање.
Но, поважна од еден конкретен модел е промената во обемот.
Командир од единицата изјави дека во почетокот една екипа можела да изведе околу две мисии неделно, додека денес капацитетот е повеќекратно зголемен.
При поголем масовен напад со беспилотни летала можат истовремено да бидат употребени стотици дронови од различни типови. Украинската амбиција е со текот на времето да се достигне способност за лансирање и до 1.000 летала во една ноќ.
Логиката е едноставна. Поевтините системи можат да бараат слабости во одбраната и да отвораат пат, додека другите продолжуваат кон повредните цели.
Меѓу нив сè почесто се наоѓа руската нафтена инфраструктура, складишта, логистички центри и капацитети поврзани со военото производство.
Русија одговори со многу побрзи летала
Москва, меѓутоа, ја забрзува сопствената технолошка промена.
Во текот на летото Русија нагло ја зголеми употребата на млазни ударни дронови. Податоци на украинската војска анализирани од Reuters покажуваат дека нивниот број пораснал од околу 450 во јуни на приближно 2.850 во август.
Разликата не е само во бројот.
Постарите варијанти на „Шахед“ обично летаат со брзина под 200 километри на час. Новите млазни летала достигнуваат неколку стотици километри на час и можат да летаат на значително поголема височина.
Украинските мобилни екипи претходно можеле да пресретнуваат дронови кои летале на височина од околу еден до еден и пол километар. Дел од новите модели, според украинските сили, се движат на височина од четири до седум километри.
Последицата е голема промена во ефикасноста на одбраната.
Украинското воздухопловство наведува дека повеќе од 90 проценти од постарите пропелерски варијанти биле пресретнувани, додека стапката против новите млазни летала е околу 60 проценти.
Секое ново оружје бара нов одговор
Украина веќе има повеќе од илјада обучени екипи за управување со пресретнувачки дронови, но системите што биле успешни против побавните цели сега имаат проблем да ги стигнат новите руски летала.
Повеќе украински компании развиваат побрзи пресретнувачи, а се испитуваат и евтини наведувани ракети и системи кои би можеле автоматски да ја пресметуваат патеката на летот и да го нападнат дронот директно од спротивна насока.
Тоа ја открива суштината на оваа технолошка трка. Предноста што денес ја има едната страна може за неколку месеци да биде намалена со нов систем за пресретнување, електронско попречување или поинаков начин на наведување.
Истото потоа го принудува противникот повторно да го промени оружјето.
Цивилите ја плаќаат цената на поголемиот дострел
Колку што расте способноста за напади длабоко зад фронтот, толку повеќе во опасност се наоѓаат и големите градови.
Мониторинг мисијата на Обединетите нации за човекови права регистрирала најмалку 2.222 загинати и 13.058 повредени цивили во Украина во првите осум месеци од 2026 година.
Тоа е 55 проценти повеќе цивилни жртви отколку во истиот период во 2025 година.
Само во август, далекуметните ракети и дронови биле причина за 47 проценти од сите регистрирани цивилни жртви, а голем дел од нив биле во урбани средини далеку од линијата на фронтот.
Новата фаза на војната затоа не значи дека старото оружје исчезнува. Тенковите, артилеријата, авионите и ракетите остануваат дел од бојното поле.
Она што се менува е системот околу нив.
Дронот сега може да открие цел, да ја следи, да нападне логистичка линија стотици километри подалеку или да принуди противничка воздушна одбрана да троши многу поскапо оружје.
И токму затоа следната голема предност во оваа војна можеби нема да зависи од тоа кој има повеќе тенкови, туку кој побрзо може да произведе, приспособи и запре илјадници беспилотни летала.
