Русија: Европските фабрики за оружје се потенцијални воени цели

Москва дополнително ја заостри реториката кон европската одбранбена индустрија откако руското Министерство за надворешни работи порача дека фабриките во Европа што произведуваат оружје за Украина може да се сметаат за потенцијални воени цели. Европскиот комесар за одбрана и вселена Андриус Кубилиус одговори дека директен руски воздушен или ракетен напад врз таков објект во земја членка на НАТО, според неговата оценка, би отворил прашање за примена на членот 5 за колективна одбрана.

Новата размена на пораки доаѓа во период кога европските земји го зголемуваат производството на оружје и разговараат за дополнителни ракети Patriot за Украина. Истовремено, повеќе држави истражуваат саботажи, пожари, сајбер напади и други инциденти поврзани со одбранбената инфраструктура.

Москва ги стави европските фабрики меѓу потенцијалните цели

Портпаролката на руското Министерство за надворешни работи Марија Захарова на 30 септември рече дека фабриките во европските земји што произведуваат оружје за Украина се потенцијални воени цели за Русија. Изјавата ја даде одговарајќи на прашање поврзано со можноста Полска да биде домаќин на производство на ракети пресретнувачи Patriot наменети за Украина.

Според позицијата што ја изложи Захарова, Москва смета дека европските држави со проширувањето на производството и со заедничките проекти за вооружување стануваат директно вклучени во воената поддршка за Киев. Таа не соопшти конкретна фабрика што Русија планира да ја нападне ниту најави конкретна воена операција на територијата на НАТО.

Путин рече дека Русија ги следи фабриките, но не најави напад

Рускиот претседател Владимир Путин на 1 октомври на форумот „Валдај“ дополнително се осврна на европската воена индустрија. Тој рече дека не мисли оти Русија ќе извршува удари врз териториите на државите што набавуваат или произведуваат оружје за Украина, но оцени дека таквите капацитети претставуваат закана за Русија и дека Москва внимателно ги следи.

На истиот форум Путин повтори дека Русија, според неговите зборови, нема намера да напаѓа европски држави. Во исто време предупреди дека при директен напад врз руска територија, вклучително и Калининград, Москва би го разгледала користењето на сите средства со кои располага.

Кубилиус го поврза директниот напад со членот 5

Европскиот комесар за одбрана и вселена Андриус Кубилиус на 1 октомври во Брисел изјави дека руски удар врз европска фабрика за оружје би претставувал случај што, според него, би потпаднал под членот 5 на Северноатлантскиот договор. Негов соработник подоцна појасни дека комесарот конкретно мислел на воздушен или ракетен напад врз фабрика.

Изјавата е особено чувствителна бидејќи 23 од 27 членки на Европската Унија се истовремено и членки на НАТО. Дебатата е директно поврзана со европското производство, со ракетите Patriot за Украина и со прашањето до каде се протега границата меѓу воената поддршка и директниот вооружен судир.

“If Russia were to hit our factories, I would say that would be Article 5,” said EU Defense Commissioner Andrius Kubilius [@KubiliusA], speaking exclusively to TVP World.

His comment was in response to Russian claims that European factories could be considered legitimate… pic.twitter.com/rqxBp6L48Y

— TVP World (@TVPWorld_com) October 1, 2026

Членот 5 не се применува автоматски

Кубилиус е европски комесар и не носи одлука дали конкретен настан претставува основа за колективна одбрана на НАТО. Според официјалното објаснување на Алијансата, членот 5 се однесува на вооружен напад врз една или повеќе членки, но проценката дали конкретен инцидент го исполнува тој праг се прави за секој случај посебно.

Северноатлантскиот договор не пропишува автоматска процедура со која членот 5 се активира веднаш по некој напад. Нападнатата членка треба да побара или да прифати колективна акција, а сојузниците потоа преземаат мерки што секоја држава ги смета за неопходни, при што тие мерки не мора задолжително да значат употреба на вооружена сила.

Членот 5 досега бил применет само еднаш во историјата на НАТО, по терористичките напади врз Соединетите Американски Држави на 11 септември 2001 година. Токму затоа Алијансата намерно не поставува едноставна и однапред дефинирана формула за секое можно идно сценарио.

Пожарот во Естонија ја засили дебатата за хибридните напади

Новата реторика се појавува само неколку дена откако Естонија соопшти дека, врз основа на информации на нејзината служба за внатрешна безбедност, пожарот во објект што го користела компанијата Milrem Robotics во Талин бил намерна саботажа нарачана од руските специјални служби. Компанијата произведува беспилотни копнени системи што се користат и во Украина.

Русија ги отфрли естонските обвинувања како неосновани. Случајот, заедно со други истраги за пожари, сајбер напади и сомнителни инциденти во Европа, повторно ја отвори темата за безбедноста на источниот дел од НАТО и за тоа како западните сојузници треба да одговорат на активности што остануваат под прагот на класичен вооружен напад.

ЕУ подготвува посебен механизам за хибридни закани

Европската комисија веќе предлага создавање механизам за побрз заеднички одговор на хибридни закани. Претседателката на Комисијата Урсула фон дер Лајен во септември предложи таканаречен итен безбедносен протокол што би овозможил земјите членки брзо да се соберат и да координираат реакција кога некој инцидент е сериозна безбедносна закана, но сè уште не достигнал ниво на вооружена агресија.

Тој предлог е замислен како дополнување на механизмите на НАТО, а не како нивна замена. Разликата станува особено важна сега, кога европските држави истовремено се соочуваат со сомнителни хибридни активности и со директни предупредувања од Москва за фабрики што произведуваат вооружување за Украина.