Полска ја изгради најсилната армија во ЕУ, но заканата еволуира
Полска денес располага со најголемата постојана армија во Европската Унија и издвојува повеќе за одбрана од која било друга членка на НАТО во Европа. Но, и покрај импресивните бројки и масовното вооружување, безбедносните предизвици со кои се соочува земјата брзо се менуваат, покажувајќи дека класичната воена моќ не е секогаш одговор на новите закани.
По целосната руска инвазија на Украина во 2022 година, Полска се наметна како пример што многу европски држави се обидуваат да го следат. Додека дел од членките на НАТО со мака ја исполнуваа старата цел од 2 проценти од БДП за одбрана, Варшава минатата година издвојуваше околу 4,7 проценти – највисоко ниво во целата алијанса. Како петта најнаселена земја во ЕУ и шеста по економска моќ, Полска денес има најголема постојана војска меѓу земјите членки.
Конвенционална сила во време на хибридни закани
Европа забрзано ја зајакнува својата одбрана поради страв од руска агресија и сè поизразената резервираност на САД околу европската безбедност. Во однос на бројноста и класичните капацитети, Полска е речиси на целта. Но, токму кога овие капацитети беа изградени, се промени и природата на заканата.
Руски беспилотни летала кои навлегуваат во полскиот воздушен простор и саботажи на критична инфраструктура јасно ги открија ограничувањата на традиционалната армија. Хибридното војување, кое комбинира технологија, дезинформации и прикриени операции, се покажа како сериозен предизвик за моделот на масовна, конвенционална одбрана.
Полскиот заменик-министер за одбрана Павел Залевски признава дека фокусот долго време бил на класични сценарија. Според него, војната во Украина покажа дека поевтините и технолошки флексибилни средства, особено беспилотните летала, можат да донесат значајна тактичка предност во споредба со исклучително скапите традиционални системи.
Европа без САД – нереално сценарио?
Дополнителна неизвесност внесе и дебатата за можноста Европа самостојно да се брани. Генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, отворено предупреди дека одбраната на континентот без САД е речиси невозможна, особено без американскиот нуклеарен чадор. Според него, дури и значително зголемување на воените буџети не би било доволно без сопствени нуклеарни капацитети, што би барало огромни финансиски и политички жртви.
Европските држави, вклучително и Полска, се најдоа во чувствителна позиција – со ограничени способности за одбрана од беспилотни летала и без целосно развиени системи за брза реакција на хибридни напади.
Инциденти што ја разбудија Варшава
Еден од најалармантните настани се случи во септември, кога околу 20 руски беспилотни летала навлегоа во полскиот воздушен простор. Дел од нив беа соборени од полските и НАТО-силите, а инцидентот беше оценет како тест на подготвеноста на Алијансата. Оттогаш, Полска редовно крева борбени авиони поради напади во близина на украинската граница.
Неколку месеци подоцна, беше саботирана железничка линија што служеше за транспорт на помош за Украина. Премиерот Доналд Туск го нарече настанот „невиден чин на саботажа“, додека шефот на дипломатијата Радослав Сикорски директно ја обвини Русија за државен тероризам.
Паралелно со физичките напади, Полска се соочува и со масовна дезинформациска кампања. Социјалните мрежи беа преплавени со тврдења дека беспилотните летала биле украински, а експертите посочуваат дека голем дел од тие пораки потекнуваат од руски ботови и координирани мрежи.
Брзи мерки, но без долгорочна стратегија?
По серијата инциденти, полските власти почнаа итно да ја зајакнуваат одбраната од беспилотни летала. Сепак, дел од поранешните функционери сметаат дека одговорот е премногу импровизиран. Томаш Сатковски, поранешен заменик-министер за одбрана и амбасадор во НАТО, предупредува дека е потребен сеопфатен стратешки план, а не само ад хок решенија.
Историски страв и безбедносен инстинкт
Опсесијата на Полска со одбраната има длабоки историски корени. Со векови, земјата се наоѓала меѓу големите сили Германија и Русија и во неколку наврати била избришана од политичката карта. По падот на комунизмот во 1989 година, Варшава систематски градеше безбедносна политика со една цел – никогаш повторно да не стане лесна мета.
Од анексијата на Крим во 2014 година до денес, Полска ја удвои големината на своите вооружени сили и ги зголеми воените трошоци речиси тројно. Но, додека Варшава рано ја препозна руската закана, дел од европските сојузници почнаа сериозно да реагираат дури по 2022 година и по сигналите од Вашингтон дека американската поддршка не е безусловна.
Стари системи, нова реалност
Експертите предупредуваат дека голем дел од полскиот буџет е врзан за скапи и застарени системи. Главното прашање е како истовремено да се одржува масовна армија и да се инвестира во модерни, флексибилни технологии што ја дефинираат современата војна.
Иако целта на Полска не е самостоен судир со Русија, туку зајакнување на НАТО, раководството верува дека силната армија има моќен ефект на одвраќање. Според Залевски, Москва реагира само на јасна сила и избегнува ризици кога се соочува со добро подготвен противник – порака што Варшава сака јасно да ја испрати во време на брзо променлив безбедносен пејзаж.
