Погребот на Младиќ собра илјадници и отвори стари рани

Илјадници луѓе се собраа на 7 септември во Белград на погребот на Ратко Младиќ, поранешниот командант на Војската на Република Српска и правосилно осуден воен злосторник. Масовната поворка, воените почести и присуството на високи претставници повторно ги отворија најболните прашања од војната во Босна и Херцеговина.

Младиќ почина на 27 август во болница во Хаг, на 84 години, додека се наоѓаше под надлежност на Меѓународниот резидуален механизам за кривични трибунали на Обединетите нации. Зад себе остави правосилна доживотна казна за геноцид, злосторства против човештвото и воени злосторства.

Масовна поворка со воени почести

Граѓаните се собраа пред црквата „Свети Лука“ во Белград, каде што богослужбата ја предводеше српскиот патријарх Порфириј. Меѓу присутните имаше луѓе со српски знамиња и портрети на Младиќ, а дел од толпата го извикуваше неговото име.

Ковчегот бил опкружен со вооружени војници и придружуван од дувачки оркестар. Потоа бил пренесен низ улиците исполнети со луѓе, пред Младиќ да биде погребан на блиските гробишта покрај неговата ќерка, која починала во 1994 година.

Според процените од местото на настанот, ова бил еден од најголемите јавни погреби во Србија по падот на комунизмот во 1990 година. Масовноста покажа дека Младиќ и натаму ужива поддршка кај дел од населението во Србија и во Република Српска, ентитет во Босна и Херцеговина.

Правосилната пресуда во сенката на погребот

Во 2017 година Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија го осуди Младиќ на доживотен затвор. Жалбениот совет на Механизмот на Обединетите нации ја потврди пресудата во 2021 година.

Младиќ беше прогласен за виновен за геноцидот во Сребреница, каде што во јули 1995 година беа убиени повеќе од 8.000 бошњачки мажи и момчиња. Судот ја утврди и неговата одговорност за кампањата на терор, гранатирање и снајперски напади врз цивилите за време на опсадата на Сараево.

Опсадата траеше 43 месеци и однесе околу 10.000 животи. Меѓу загинатите имало и повеќе од 1.000 деца. Овие судски утврдени факти стојат во целосна спротивност со пораките на дел од присутните на погребот, кои Младиќ го претставуваа како херој и воен стратег.

Европската Унија реагираше на глорификацијата

Посмртните останки на Младиќ беа пренесени во Србија на 3 септември со авион на српската влада. Европската комесарка за проширување Марта Кос потоа ја одложи планираната посета на Србија, наведувајќи ја глорификацијата на осудениот воен злосторник како причина за одлуката.

Европската Унија порача дека величењето на воени злосторници, негирањето на геноцидот и историскиот ревизионизам се спротивни на европските вредности и немаат место во земјите што сакаат да станат членки на Унијата.

Српскиот претседател Александар Вучиќ не присуствуваше на погребот. Меѓу присутните, сепак, беа неговиот син Данило, министерот за одбрана Братислав Гашиќ и министерот за правда Ненад Вујиќ.

Настанот дополнително ги усложни односите на Белград со Брисел. Поширокиот контекст на овие тензии е опфатен и во анализата за оддалечувањето на Србија од Европската Унија.

Болни реакции и дипломатски протест во Босна

Во Федерацијата на Босна и Херцеговина, телекомуникациските оператори го блокираа сигналот на две телевизии од Република Српска кои во живо ги пренесуваа погребот и поворката.

Босанскиот министер за надворешни работи Елмедин Конаковиќ најави повлекување на персоналот од амбасадата во Белград, со исклучок на амбасадорот и конзулот. Одлуката беше образложена како протест поради воената придружба на ковчегот и присуството на претставници на српската власт.

Погребот особено силно одекна меѓу семејствата на жртвите во Сараево. Пензионираната фармацевтка Здравка Гвозѓар, чиј деветгодишен син бил убиен од граната за време на опсадата, оцени дека Младиќ не треба да биде претставуван како херој, туку да остане запаметен според злосторствата за кои бил осуден.

Длабока поделба околу минатото

Масовниот погреб ја покажа длабоката разлика меѓу правосилно утврдените факти и националистичките претстави за војните од деведесеттите години. Додека дел од присутните го величеа Младиќ, за преживеаните и семејствата на жртвите настанот претставуваше ново отворање на траумите од Сребреница и Сараево.

Реакциите од Европската Унија и Босна и Херцеговина покажуваат дека начинот на кој Србија се однесува кон наследството од војните може дополнително да ги оптовари регионалното помирување и нејзиниот европски пат.