Нов воен сојуз: Грција, Израел и Кипар со порака до Турција
Израел, Грција и Кипар ја продлабочуваат воената и безбедносната соработка со планови за заедничка сила во Источниот Медитеран – јасен геополитички сигнал кон Анкара.
Што значи новата воена соработка меѓу Израел, Грција и Кипар?
Израел, Грција и Кипар најавија продлабочена безбедносна и воена соработка, вклучително и планови за формирање заедничка сила за брза реакција во Источниот Медитеран. Иако формално не е насочена против ниту една држава, иницијативата се толкува како стратешка порака до Турција во услови на зголемени регионални тензии.
Трилатерален самит со јасна геополитичка тежина
Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху во понеделник беше домаќин на грчкиот премиер Киријакос Мицотакис и кипарскиот претседател Никос Христодулидес, на трилатерален самит што уште еднаш ја потврди растечката оска Израел–Грција–Кипар во Источниот Медитеран. Во фокусот на разговорите беа безбедноста, одбраната, технологијата и долгорочните стратешки интереси на трите држави.
Во заедничката изјава по состанокот беше нагласено дека целта на соработката е стабилен, безбеден и просперитетен регион, преку зајакнување на сопствените капацитети, а не преку директна конфронтација.
Нетанјаху и индиректната порака кон Анкара
За време на обраќањето до медиумите, Нетанјаху испрати порака која израелските медиуми ја протолкуваа како индиректна критика кон Турција. Тој изјави дека „оние кои сонуваат за обнова на империите нема да успеат“, без директно да ја именува Анкара, но контекстот јасно упатуваше на актуелните тензии со Турција во Сирија и Источниот Медитеран.
Израелскиот премиер истакна дека трилатералната соработка не е насочена против ниту една земја, но дека Израел има легитимен интерес да ја заштити безбедноста на поморските патишта и своите стратешки позиции.
Грција и Кипар: Десет години градење доверба
Грчкиот премиер Киријакос Мицотакис потсети дека ова е веќе десетти трилатерален состанок, што, според него, е доказ за континуитет, стабилност и длабочина на соработката. Тој откри дека испораките на израелско оружје кон Грција и кипарската грчка администрација значително се зголемиле, а воената и технолошката соработка се на највисоко ниво досега.
Кипарскиот претседател Никос Христодулидес оцени дека партнерството меѓу трите земји практично нема ограничувања и дека одбраната, енергетиката, туризмот и безбедноста ќе останат клучни столбови на идната соработка.
Планови за заедничка сила за брза реакција
Израелскиот весник „Једиот Ахронот“ објави дека Израел, Грција и Кипар работат на паралелни планови за формирање заедничка Сила за брза реакција во Источниот Медитеран. Според неофицијалните информации, станува збор за контингент од околу 2.500 војници, поддржани од воени бродови, борбени авиони и логистичка инфраструктура.
Планирано е секоја земја да учествува со една воздушна ескадрила, а можните точки за распоредување се грчките острови Карпатос и Родос, како и бази во Кипар, Грција и Израел. Аналитичарите оценуваат дека ваквиот аранжман би му обезбедил на Израел дополнителна стратешка длабочина во однос на растечкото турско влијание во регионот.
Турција и Северен Кипар со зголемена загриженост
Продлабочувањето на воената соработка предизвика загриженост кај Турската Република Северен Кипар, која предупреди дека заедничките вежби, разузнавачката размена и олеснетата продажба на оружје би можеле дополнително да го дестабилизираат островот.
Анкара, како гарант на безбедноста на северниот дел од Кипар, соопшти дека внимателно ги следи овие процеси и дека нема да дозволи појава на нови безбедносни закани. Поделбата на Кипар останува нерешено прашање, а политичкиот дијалог меѓу двете страни и понатаму е во ќорсокак.
Геополитика во сенка на војната во Газа
Целиот процес се одвива во момент кога Израел се соочува со сериозни меѓународни критики поради војната во Газа, вклучително и обвинувања за геноцид и постапки пред меѓународни судови. Критичарите сметаат дека зајакнувањето на сојузите со Грција и Кипар е обид на Израел да ја компензира растечката дипломатска изолација и да ја проектира својата моќ надвор од националните граници.
Источниот Медитеран како ново жариште на сојузи
Иако официјално се зборува за стабилност и мир, формирањето на нов медитерански безбедносен блок јасно покажува дека Источниот Медитеран станува сцена на ново геополитичко престројување. Прашањето не е дали оваа соработка ќе има последици, туку колку длабоко ќе ги промени постојните односи меѓу регионалните сили.
