НАТО го засилува Арктикот по пресвртот на Трамп
Арктикот повторно станува геополитички фокус со глобални последици. По наглиот пресврт на американскиот претседател Доналд Трамп околу Гренланд, НАТО отворено сигнализира дека безбедноста на далечниот север мора брзо и суштински да се зајакне. Прашањето повеќе не е дали, туку колку брзо и со какви импликации за трансатлантските односи, европската безбедност и односите со Русија и Кина.
Генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, најави засилено присуство на Алијансата на Арктикот по договорот со Доналд Трамп за Гренланд. По повлекувањето на заканите за царини и сила, НАТО планира дополнителни безбедносни мерки до почетокот на 2026 година, без да ја намали поддршката за Украина.
НАТО ја забрзува арктичката агенда
Генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, изјави дека сојузниците ќе мора координирано да го зајакнат военото и безбедносното присуство на Арктикот, во рамки на новиот политички договор со американскиот претседател Доналд Трамп. Изјавата доаѓа откако Трамп се повлече од заканите за воведување царини и јавно ја исклучи можноста за преземање на Гренланд со сила.
Во интервју за Ројтерс, дадено на маргините на Светскиот економски форум во Давос, Руте нагласи дека топката сега е кај високите воени команданти на НАТО, кои треба да ги разработат деталите за новите безбедносни барања.
„Не се сомневам дека ова може да се реализира брзо. Реално, целиме кон 2026 година, а идеално уште на почетокот на таа година“, изјави Руте.
Пресвртот на Трамп и олеснувањето на пазарите
Идејата на Трамп за одземање на суверенитетот над Гренланд од Данска, земја-членка на НАТО, претходно се закани сериозно да ја разниша Алијансата и да ја обнови трговската конфронтација меѓу САД и Европа. По неколкунеделни остри пораки, американскиот претседател во средата направи чекор назад, откажувајќи се од тарифите и од употребата на сила.
Овој ненадеен потег донесе олеснување на европските финансиски пазари, но истовремено отвори непријатни прашања: колкава штета веќе е нанесена врз довербата меѓу сојузниците и дали вакви кризи ќе станат новото нормално?
Данска и Гренланд: без разговори за суверенитет
Данската премиерка Мете Фредериксен јасно стави до знаење дека не се водени преговори со НАТО за суверенитетот на Гренланд, кој има полуавтономен статус во рамки на Кралството Данска.
„Ситуацијата останува сериозна и сложена, но направен е напредок. Сега можеме да зборуваме за тоа како заеднички да ја унапредиме безбедноста на Арктикот“, изјави Фредериксен.
По средбата со Руте, Трамп порача дека е можен договор кој ќе ги задоволи американските интереси за ракетна одбрана и пристап до критични минерали, а истовремено ќе ги ограничи, како што рече, амбициите на Русија и Кина во регионот.
Безбедност без жртвување на Украина
Руте беше дециден дека засиленото присуство на НАТО на Арктикот нема да оди на сметка на поддршката за Украина. Оваа порака доаѓа во момент кога украинскиот претседател Володимир Зеленски се подготвува за средба со Трамп, во обид да ја зачува континуираната воена и политичка помош од Западот.
На директно прашање дали сојузниците можат да му веруваат на Трамп, Руте кратко одговори: „Секогаш можете да му верувате на Доналд Трамп на збор“ – изјава што во европските дипломатски кругови се прима со доза на скепса.
Европската недоверба расте
Иако кризата привремено се смири, дипломати од Европската Унија предупредуваат дека епизодата со Гренланд остави длабока трага. Во Брисел се разгледува потребата од преиспитување на односите со САД и намалување на стратешката зависност од Вашингтон.
„Трамп го премина Рубикон. Може да го стори тоа повторно. Враќање на старото нема“, изјави еден висок европски дипломат, посочувајќи дека ЕУ мора да бара алтернативи во повеќе клучни области.
Реакции од Гренланд, Москва и Пекинг
Во Нук, главниот град на Гренланд, реакциите се поделени. Дел од жителите изразуваат олеснување поради повлекувањето на заканите, но и воздржана загриженост за идните потези на Вашингтон.
„Се надевам на најдоброто, но се подготвувам за најлошото“, изјави туристичкиот водич Иви Луна Олсен.
Рускиот претседател Владимир Путин изјави дека сопственоста на Гренланд не е прашање за Русија, додека Кина порача дека наводната „кинеска закана“ во регионот е неоснована.
Германија предупредува: не го отпишувајте НАТО
И покрај турбуленциите, германскиот канцелар Фридрих Мерц апелираше на воздржаност и стратешко трпение.
„И покрај фрустрацијата и гневот од последните месеци, не треба пребрзо да го отпишуваме трансатлантското партнерство“, изјави Мерц во Давос.
Бизнис-заедницата, пак, предупредува дека непредвидливоста на американската политика веќе нанесува штета врз довербата, инвестициите и глобалниот економски раст – сигнал дека арктичката дебата одамна ги надминала границите на географијата и безбедноста.
