Може ли ЕУ како трет учесник да го одблокира спорот со Софија

Може ли Европската Унија да добие поактивна улога во спорот меѓу Скопје и Софија и присуството на европски претставник да помогне во деблокирањето на македонскиот пат кон ЕУ? Прашањето повторно станува актуелно во момент кога Брисел испраќа нови сигнали за проширувањето, а Урсула фон дер Лајен се подготвува за посета на Скопје.

Идејата Брисел директно да се вклучи во разговорите со Софија веќе беше поставена од македонската страна. За време на престојот во Вашингтон, Мицкоски предложи во разговорите за Акцискиот план за правата на малцинствата да учествува и претставник на Европската Унија, со цел процесот да добие појасна институционална рамка и поголема предвидливост.

Неколку дена подоцна, предлогот повторно добива тежина. Причината е поширокиот европски контекст, претстојната посета на претседателката на Европската комисија и проценките на дел од аналитичарите дека вклучувањето трета страна би можело да помогне разговорите меѓу Скопје и Софија да излезат од досегашниот круг.

Мицкоски бара Брисел да биде присутен на масата

Во интервјуто од Вашингтон, Мицкоски порача дека Македонија е подготвена да разговара со Бугарија за усогласување на Акцискиот план за правата на малцинствата и заедниците, но дека таквиот процес треба да се води со присуство на меѓународната заедница.

Според неговото образложение, доколку разговорите останат само меѓу Скопје и Софија, тоа дополнително би ја засилило тезата на македонската Влада дека станува збор за билатерално прашање кое е внесено во пристапниот процес.

Затоа Мицкоски предлага на разговорите да има уште еден учесник, претставник на Европската Унија.

Премиерот истовремено нагласува дека не сака Македонија да влегува во нов политички процес без јасна перспектива за неговиот исход. Според него, пред секој следен чекор треба да се изгради доверба, а подготвеноста за разговор мора да постои и во Скопје и во Софија.

Посредникот не би го решил спорот преку ноќ

Самото присуство на претставник на ЕУ не би значело дека разликите меѓу двете земји автоматски исчезнуваат.

Она што би се променило е форматот на разговорите. Европската страна повеќе не би била само институцијата што подоцна го оценува напредокот, туку би имала непосреден увид во позициите, барањата и евентуалните договори меѓу двете страни.

Таквиот пристап би можел да го намали просторот за различни толкувања на она што било разговарано и договорено, но не гарантира дека политичките разлики сами по себе ќе исчезнат.

Во овој момент нема потврда дека Европската Унија прифатила формална улога на посредник. Станува збор за предлог на македонската страна кој допрва треба да добие одговор од Брисел и Софија.

Идејата за трета страна веќе била на маса

Политичкиот аналитичар Петар Арсовски и претседателот на Институтот за демократија „Социетас Цивилис“, Марко Трошановски, оценуваат дека идејата во разговорите да биде вклучена трета страна не претставува целосно нов пристап.

Според Арсовски, претстојната посета на Урсула фон дер Лајен може да создаде дополнителен политички простор за разговор за можните начини на кои процесот би можел да се придвижи.

Неговата проценка е дека доколку Скопје понуди конкретна идеја или модел со кој би се забрзал процесот, Европската Унија би можела да покаже подготвеност да помогне.

Трошановски, пак, оценува дека Акцискиот план за правата на малцинствата и заедниците има широка поддршка во европските институции и Советот на Европа, додека Бугарија има забелешки за неговата содржина.

Акцискиот план е само еден дел од блокадата

Иако во фокусот повторно се наоѓа Акцискиот план, тој не е единственото прашање поврзано со продолжувањето на македонските пристапни преговори.

Според важечката европска рамка, Македонија треба да ги спроведе договорените уставни измени пред одржувањето на втората меѓувладина конференција и отворањето на следната фаза од преговорите.

Тоа значи дека евентуалното присуство на европски посредник во разговорите со Бугарија не би ја заменило формалната обврска што веќе е дел од пристапниот процес.

Оттука, прашањето не е дали еден посредник може едноставно да ја отстрани блокадата, туку дали со негово присуство може да се создаде појасен политички процес во кој Скопје и Софија би имале помал простор за различно толкување на договореното.

Скопје сака предвидлив процес

Мицкоски и во последните настапи ја повторува позицијата дека Македонија не се повлекува од европскиот пат, но дека пристапниот процес не треба постојано да се дополнува со нови билатерални услови.

На самитот „Конкордија“ во Њујорк тој порача дека за Македонија преговорите со Европската Унија треба да служат за реформирање на институциите и приближување кон европските стандарди.

Неговата критика е насочена кон користењето на пристапниот процес за решавање прашања меѓу две држави. Тоа е позиција на македонската Влада, додека Европската Унија засега останува на ставот дека договорените услови од преговарачката рамка треба да бидат исполнети.

Посетата на Фон дер Лајен може да биде следниот тест

Дополнителна тежина на темата ѝ дава претстојната посета на претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен.

Европската комисија потврди дека таа од 30 септември до 2 октомври ќе престојува во Западен Балкан и дека Скопје е меѓу градовите на нејзината маршрута.

Во фокусот на турнејата ќе бидат следните чекори на земјите од регионот на патот кон Европската Унија, постепената интеграција и спроведувањето на Планот за раст.

Нема официјална потврда дека предлогот за европски претставник во разговорите со Бугарија ќе биде дел од агендата, но посетата создава непосредна можност темата да биде отворена на највисоко ниво во Европската комисија.

Проширувањето повторно се враќа високо на европската агенда

Истовремено, од европските дипломатски кругови пристигнуваат пораки дека интересот за проширувањето на Унијата кон Западен Балкан повторно расте.

Австрискиот амбасадор во Македонија, Мартин Памер, оцени дека денес постои поголема заинтересираност за процесот отколку во претходните години и дека сè почесто се разговара за конкретни држави кои во иднина би можеле да станат членки.

Според него, Македонија успешно спроведува дел од реформите поврзани со Планот за раст, а за земјата се предвидени 140 милиони евра поддршка.

Во таква политичка атмосфера, предлогот Европската Унија да биде директно присутна во разговорите со Софија добива пошироко значење.

Тој не претставува готово решение и не ја менува автоматски европската преговарачка рамка. Но може да стане тест дали Брисел е подготвен да преземе поактивна улога во спор што со години го забавува македонскиот европски пат.

Токму тука е клучното прашање што останува отворено: дали присуството на ЕУ на масата ќе биде само дополнителен дипломатски канал или механизам што навистина може да помогне Скопје и Софија да се приближат до решение.