Македонија со 13,106 милијарди евра бруто надворешен долг

Македонската економија го заврши вториот квартал од 2026 година со бруто надворешен долг од 13,106 милијарди евра. Податокот се однесува на состојбата на 30 јуни, а вкупниот износ е еднаков на 71,4 отсто од проектираниот бруто домашен производ за годинава.

Клучно е правилно да се разбере што стои зад оваа бројка. Таа не претставува долг само на државата, туку ги опфаќа надворешните должнички обврски на резидентите кон нерезидентите, односно задолженоста кон странство на повеќе сектори од домашната економија.

Што точно мери бруто надворешниот долг

Бруто надворешниот долг ја покажува состојбата на обврските кон странство на конкретен датум. Во него се опфатени обврските на резидентите кон нерезидентите што во иднина бараат плаќање главнина, камата или и двете, што значи дека станува збор за значително поширок показател од задолженоста само на државата.

Оттука, бруто надворешниот долг не треба да се изедначува ниту со државниот ниту со јавниот долг. Тие имаат поинаков опфат, додека статистиката за надворешниот долг го следи односот на домашните резидентни сектори со странските доверители и затоа ја опфаќа задолженоста кон нерезидентите на ниво на целата економија.

Учеството од 71,4 отсто во проектираниот БДП овозможува големината на бруто надворешниот долг да се стави во однос со големината на економијата. Сепак, ниту овој процент ниту номиналниот износ од 13,106 милијарди евра сами по себе не ја покажуваат целосната надворешна финансиска позиција, бидејќи македонските резиденти истовремено имаат и побарувања од странство.

Надворешните побарувања ја менуваат сликата

Покрај обврските кон нерезидентите, домашните резиденти располагаат и со побарувања од странство. На крајот на јуни бруто надворешните побарувања изнесувале 8,344 милијарди евра, па за согледување на должничката позиција е важна и другата страна на финансискиот однос со странство.

Нето надворешниот долг, кој претставува разлика меѓу бруто надворешниот долг и бруто надворешните побарувања, на 30 јуни изнесувал 4,763 милијарди евра. Тоа е еднакво на 25,9 отсто од проектираниот БДП за 2026 година и дава поинаква слика од онаа што ја создава само вкупниот бруто износ.

Во текот на вториот квартал нето надворешниот долг се зголемил за 30 милиони евра, односно за 0,6 отсто, бидејќи растот на бруто долгот бил поизразен од растот на бруто побарувањата. Во неговата структура поголемо учество и натаму има приватниот нето долг, на кој отпаѓаат 58,2 отсто од вкупниот нето надворешен долг.

Негативната инвестициска позиција достигна 8,986 милијарди евра

Поширок поглед на финансиските односи на земјата со странство дава меѓународната инвестициска позиција. На крајот од вториот квартал таа била негативна во износ од 8,986 милијарди евра, што одговара на 48,9 отсто од проектираниот БДП за 2026 година, а во однос на крајот на март негативната позиција се зголемила за 134 милиони евра.

Негативната меѓународна инвестициска позиција значи дека финансиските обврски кон нерезидентите се поголеми од надворешните финансиски средства на домашните резиденти. Овој показател не треба да се меша со нето надворешниот долг, бидејќи меѓународната инвестициска позиција има поширок опфат и покрај должничките ги вклучува и другите финансиски инструменти.

Бројката од 13 милијарди евра не треба да се чита изолирано

Износот од 13,106 милијарди евра ја покажува вкупната големина на бруто должничките обврски кон нерезидентите, но од него не може самостојно да се утврди колкав е товарот од отплатата на долгот. За таква процена се важни и роковите на достасување, каматните трошоци, валутната структура, распределбата на обврските меѓу секторите и условите под кои тие треба да се рефинансираат.

Најновите податоци затоа треба да се читаат како целина: бруто надворешниот долг изнесува 13,106 милијарди евра, бруто надворешните побарувања 8,344 милијарди евра, а нето надворешниот долг 4,763 милијарди евра. Разликата меѓу овие показатели е суштинска, бидејќи спречува вкупниот надворешен долг на македонската економија погрешно да се претстави како износ што го должи исклучиво државата.