Косово може да добие до 882 милиони евра од Планот за раст на ЕУ

Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, во Приштина порача дека Косово може да добие до околу 882 милиони евра преку Планот за раст за Западен Балкан, но дека натамошниот напредок ќе зависи од брзи реформи и целосно функционални институции. Во обраќањето по средбата со премиерот Албин Курти, таа повтори дека иднината на Косово ја гледа во Европската Унија.

Фон дер Лајен ги поврза европската перспектива и финансиската поддршка со конкретни обврски во реформите, институционалната стабилност и односите со српската заедница во Косово. Таа се осврна и на пресудата на Специјализираните совети во Хаг, како и на плановите за намалување на трошоците за роаминг и можноста Косово да се приклучи кон SEPA.

До 882 милиони евра, но со услов за забрзани реформи

Според фон дер Лајен, Косово веќе добило околу 62 милиони евра претфинансирање, а преку Планот за раст може да добие значително повеќе средства. Европската комисија ја води индикативната распределба за Косово на 882,6 милиони евра, во рамките на финансискиот инструмент од шест милијарди евра за Западен Балкан.

Целта на планот е постепено отворање делови од единствениот европски пазар за партнерите од регионот, паралелно со спроведувањето на договорените реформи. Фон дер Лајен нагласи дека средствата и подлабоката економска интеграција не се автоматски, туку се поврзани со исполнување на реформските обврски и со стабилни институции.

Според неа, косовските компании треба постепено да добиваат услови за натпревар на единствениот европски пазар, додека домашната економија се приближува кон неговите правила и стандарди. Тој процес е дел од поширокото приближување на Западен Балкан кон проширувањето на Европската Унија.

Роамингот и SEPA како следни практични чекори

Една од конкретните теми во разговорите била цената на роамингот. Откако Косово назначило главен преговарач, Европската комисија, според фон дер Лајен, ќе започне разговори за намалување на трошоците, во рамките на поширокиот пристап што Брисел го применува во регионот.

Втората тема е Единствената област за плаќања во евра, позната како SEPA. Фон дер Лајен порача дека Косово ќе може да се приклучи откако ќе го усвои потребното законодавство, додавајќи дека поширокото вклучување на Западен Балкан во SEPA има потенцијал да им заштеди на компаниите од регионот до 500 милиони евра годишно преку пониски трошоци и побрзи плаќања.

Пресудата во Хаг и институционалната стабилност

На почетокот на обраќањето, фон дер Лајен рече дека 1999 година останува врежана во колективната меморија на Европа, поврзувајќи ја со насилната репресија, хуманитарната криза и страдањето на луѓето во Косово. Таа потоа се осврна на пресудата на Специјализираните совети на Косово во Хаг, нагласувајќи дека судските институции се независни, дека нивниот мандат треба да се почитува и дека обвинетите имаат право на жалба.

Со првостепената пресуда од 16 септември, судскиот совет ги прогласи Хашим Тачи, Кадри Весели, Реџеп Селими и Јакуп Красниќи за виновни за воени злосторства, меѓу кои произволно лишување од слобода, сурово постапување, тортура и убиство. Тачи и Красниќи добија по 25 години затвор, Весели 18, а Селими 13 години, додека по обвиненијата за злосторства против човештвото беа прогласени за невини.

Во Приштина, фон дер Лајен порача дека пресудата се однесува на индивидуалната одговорност на обвинетите, а не на косовскиот отпор како целина. Таа повика да се почитува споменот на жртвите од сите заедници и тој да остане дел од процесот на помирување.

Претседателката на Комисијата ја нагласи и потребата од институционална стабилност, откако се формирани новото собрание и владата. Како следен чекор го посочи изборот на претседател и оцени дека дијалогот меѓу политичките партии е основа за реформите, економскиот раст и напредокот на европскиот пат.

Европската перспектива и мултиетничкиот карактер

Фон дер Лајен порача дека европската иднина на Косово не се сведува само на финансиски средства и пристап до пазарот. Според неа, Косово треба да го заштити својот мултиетнички карактер и повторно да ја гради довербата со српската заедница во Косово.

Како позитивни чекори ги спомена напредокот во прашањето за исчезнатите лица и договорот од 14 март, поврзан со граѓанската регистрација и примената на Законот за странци. Посетата во Приштина ја продолжи на Универзитетот во Приштина, каде што најави средба со студенти и посета на објекти изградени со европски средства.