Кога честитате Свети Јован, не правете ја оваа грешка
Свети Јован Крстител – Слава што сите ја слават, а ретко кој ја честита правилно, Св.Јован е една од најраспространетите слави на Балканот и во Македонија и токму поради таа масовност, секоја година се повторува иста грешка. Со најдобра намера, многу гости му ја честитаат славата на домаќинот со погрешни зборови, не знаејќи дека за Свети Јован постои строго утврден традиционален поздрав, различен од другите слави.
Свети Јован не се честита со обично „Среќна слава“. Според стар српски обичај, постои точна формулација на честитката, начин на влегување во домот и одговор од домаќинот. Скратените и неформални честитки се сметале за непристојни и нетрадиционални.
Зошто Свети Јован има посебен обичај
Малку се светците чии крсни имиња се толку длабоко вкоренети во семејната традиција како Свети Јован Крстител, кој православните верници го празнуваат на 20 јануари. Поради неговото значење, начинот на честитање не се сметал за формалност, туку за чин на почит, благослов и духовна врска меѓу гостот, домаќинот и светителот.
Како правилно се влегува во домот
Според народниот обичај, гостин не влегува тивко или „успатно“ во куќата. Домаќинот го пречекува на прагот или пред влезот со зборовите:
„Добро ни дојдовте.“
Дури потоа гостот ја изговара честитката.
Точната честитка за Свети Јован
За разлика од денешната пракса, честитката не се скратува и не се сведува на „Среќна слава“. Правилната, традиционална формулација гласи:
„Честит Свети Јован и среќна ти слава, домаќине! Да даде Бог здравје и среќа тебе и на твоето семејство.“
Како одговара домаќинот
На оваа честитка домаќинот возвраќа со однапред утврден одговор:
„Фала и добро ни дојдовте! И вам нека ви помогнат Бог и Свети Јован, за уште многу години да доаѓате и да славиме во здравје и веселба.“
Овој дијалог не е случаен – тој симболизира заемно почитување, благослов и заедништво.
Најчестите грешки што се прават денес
Една од најраспространетите грешки е скратувањето на честитката или користење неформални фрази без основа во традицијата. Во минатото, ваквиот пристап се сметал за непристоен.
Исто така, честитање по телефон или порака не се сметало за соодветно, освен во случаи на оправдана спреченост. Според обичајот, славата се честита со лично доаѓање, бидејќи домаќинот тој ден е духовно врзан за својот светител, кој се смета за главен гостин во домот.
Дали домаќинот треба да поканува гости
Во народот долго важело непишано правило дека на слава не се кани – се подразбирало дека блиските знаат кога е крсното име. Современиот начин на живот, сепак, донесе промени.
Денес се смета за пристојно домаќинот да ги повика гостите и да нагласи кога ги очекува – на ручек, вечера или одреден ден од славата. Ова не се смета за кршење на обичајот, туку за практична адаптација на модерното живеење.
Како се прима гостин за славската трпеза
По влегувањето во домот, гостите најпрво се послужуваат со славско жито и осветено вино. Пред тоа се прекрстуваат и му посакуваат добро здравје на домот. Дури потоа, според старешинство, се седнува на трпезата.
Славската трпеза не е само оброк – таа е чин на заедништво, сеќавање и длабока почит кон светителот и семејството што го слави.
