Ирска ќе го преземе лидерството во ЕУ и ќе се фокусира на безбедност

Од 1 јули Ирска официјално го презема шестмесечното претседателство со Советот на Европската Унија, но уште пред почетокот на мандатот вниманието го привлече висината на буџетот. Даблин планира да потроши околу 293 милиони евра, што е речиси трипати повеќе од сумите што ги издвоија Кипар и Данска за своите претседателства.

Најголем дел од средствата нема да бидат потрошени за протокол или организација на настани, туку за безбедност. Во услови на зголемени геополитички тензии, закани од сајбер напади и ризици поврзани со беспилотни летала, ирските власти сметаат дека претседателството бара далеку посериозни подготовки отколку пред една деценија.

Зошто претседателството со Советот на ЕУ е толку важно?

Советот на Европската Унија е една од клучните институции на Унијата, во која министрите од земјите-членки ги усогласуваат законите, носат одлуки и ги координираат политиките во различни области. Претседателството со Советот се ротира на секои шест месеци, а земјата што претседава ги организира состаноците, посредува во преговорите меѓу членките и се обидува да постигне компромис за европските политики.

Иако претседателството не носи дополнителна политичка моќ над другите земји, тоа претставува можност државата да покаже организациски капацитет, дипломатска умешност и да ги истакне приоритетите што смета дека се важни за Европската Унија.

За Ирска ова ќе биде прво претседателство по 2013 година – период кога Европа беше во сосема поинаква политичка и безбедносна реалност.

Речиси половина од буџетот оди за безбедност

Според проценките на ирското Министерство за јавни расходи, околу 125 милиони евра ќе бидат наменети исклучиво за безбедносни мерки, што претставува речиси половина од вкупниот буџет.

Ова е значително отстапување од претходните претседателства, но ирските власти сметаат дека околностите денес се неспоредливи со оние од пред десетина години. Војната во Украина, засилените сајбер закани, ризиците од шпионажа, како и можноста за инциденти со беспилотни летала, значително ги променија безбедносните стандарди за меѓународните политички собири.

Ирска традиционално се смета за една од најнеутралните членки на Европската Унија и никогаш не инвестирала значителни средства во одбранбени капацитети. Сепак, последните случувања во Европа ја принудија владата постепено да ја модернизира безбедносната инфраструктура и да инвестира во технологии што до неодамна не беа приоритет.

Буџет значително поголем од оној на Кипар и Данска

Висината на ирскиот буџет особено дојде во фокус по споредбите со другите земји кои неодамна претседаваа со Советот на Европската Унија.

Кипар проценува дека неговото претседателство ќе чини околу 95 милиони евра, додека Данска за своето шестмесечно претседавање издвои околу 80 милиони евра.

Според информациите објавени од Politico, Ирска е единствената од овие земји што јавно презентираше детална распределба на планираните трошоци. Кипар и Данска објавија претежно вкупни проценки, без целосна структура на расходите, што ја отежнува директната споредба.

Сепак, аналитичарите предупредуваат дека ваквите споредби треба да се прават внимателно. Секое претседателство се одвива во различни политички, безбедносни и економски околности, а бројот на меѓународни настани и нивото на безбедносен ризик може значително да варираат.

Опозицијата бара строга контрола на јавните средства

Планираните расходи веќе предизвикаа политичка дебата во Ирска.

Џон Брејди, претседател на парламентарниот Комитет за јавни финансии и пратеник од опозициската партија Шин Фејн, оцени дека станува збор за буџет кој е значително повисок од неодамнешните претседателства на другите членки на Европската Унија.

Тој побара целосна транспарентност во трошењето на јавните средства и порача дека парламентот внимателно ќе следи дали реалните трошоци ќе останат во рамките на предвидениот буџет.

Во меѓувреме, Министерството за надворешни работи уверува дека подготовките се прават со внимателно финансиско планирање и дека секое евро треба да придонесе за успешно организирање на претседателството, без непотребни расходи.

Повеќе од 250 состаноци и еден од најголемите европски самити

Во текот на шестмесечното претседателство, Ирска ќе биде домаќин на повеќе од 250 политички состаноци, конференции и официјални настани низ земјата. Освен министрите од земјите-членки на Европската Унија, во Даблин и во другите градови се очекува пристигнување на бројни европски функционери, дипломати и експерти.

Најзначајниот настан ќе биде самитот на Европската политичка заедница, кој е планиран за ноември. На собирот се очекува учество на лидерите на 47 европски држави, меѓу кои и земји кои не се членки на Европската Унија. Овој формат, воспоставен во 2022 година по иницијатива на францускиот претседател Емануел Макрон, има цел да ја зајакне политичката координација и дијалогот за безбедноста, енергетиката, миграцијата и другите заеднички европски предизвици.

Токму организацијата на ваков самит претставува една од главните причини поради кои Ирска планира значително поголеми безбедносни и логистички трошоци.

Инцидентите со дронови ја забрзаа модернизацијата на безбедноста

Прашањето за безбедноста доби дополнителна тежина по посетата на украинскиот претседател Володимир Зеленски на Ирска минатата година. За време на неговиот престој, неколку неидентификувани дронови навлегоа во ирскиот воздушен простор, отворајќи сериозна дебата за способноста на земјата да ги заштити воздушниот простор и високите државни делегации.

Само неколку дена подоцна, владата го претстави амбициозниот план за модернизација на одбранбените капацитети вреден 1,7 милијарди евра. Дел од средствата, околу 19 милиони евра, се наменети за набавка на современи системи за откривање и неутрализирање беспилотни летала.

Воени аналитичари предупредуваат дека денес заканите не се ограничени само на физичката безбедност. Покрај можните инциденти со дронови, сè поголем предизвик претставуваат сајбер нападите врз државните институции, комуникациските системи и критичната инфраструктура, особено за време на големи меѓународни настани.

Подготовките траат повеќе од две години

Ирската полиција соопшти дека подготовките за претседателството започнале уште во 2024 година. Во тој период биле анализирани искуствата на државите кои неодамна претседаваа со Советот на Европската Унија, а безбедносните служби реализирале повеќе студиски посети и обуки.

Истовремено, инвестирано е во нова опрема, системи за надзор и технологии за заштита од беспилотни летала, со цел земјата да биде подготвена за највисоко ниво на безбедносни предизвици.

Началникот на ирската полиција Џастин Кели изјави дека институциите располагаат со капацитет да одговорат на потенцијалните ризици за време на претседателството и дека подготовките се одвиваат според планираната динамика.

Голема разлика во споредба со 2013 година

Последен пат Ирска претседаваше со Советот на Европската Унија во првата половина на 2013 година. Тогаш државата сè уште ги чувствуваше последиците од европската должничка криза и спроведуваше строги мерки за штедење.

Во тие услови, планираниот буџет изнесуваше околу 60 милиони евра, без безбедносните расходи, а конечните трошоци беа нешто над 40 милиони евра.

Денес ситуацијата е значително поинаква. Европа се соочува со војна на својот континент, зголемени хибридни закани, посложена геополитичка средина и далеку повисоки безбедносни стандарди за организација на меѓународни собири. Затоа ирските власти сметаат дека споредбата со претседателството од пред повеќе од една деценија не може да биде целосно директна.

Претседателство под засилено внимание

Иако речиси 293 милиони евра претставуваат највисоките планирани трошоци меѓу последните претседателства со Советот на Европската Унија, конечната оценка ќе зависи од тоа дали Ирска ќе успее да ги реализира своите приоритети без значителни дополнителни расходи.

Во следните шест месеци вниманието нема да биде насочено само кон политичките одлуки што ќе се носат во рамките на Европската Унија, туку и кон тоа како земјата ќе се справи со организацијата на стотици меѓународни настани во време кога безбедноста станува една од најголемите европски теми.