Ирански глисери ја зголемуваат тензијата во Ормуз

Глобалната трговија повторно се соочува со неизвесност во еден од најкритичните поморски премини во светот. Новиот бран инциденти во Ормузскиот теснец покажува дека заканите не исчезнуваат – тие само се трансформираат.

Во последните денови, Иран демонстрира нов пристап со запленување на два контејнерски брода, користејќи рој мали, брзи пловила. Овој развој отвора сериозни прашања за безбедноста на поморскиот сообраќај во теснецот, преку кој поминува околу 20% од светската нафта и течен природен гас.

Асиметрична стратегија со сериозен ефект

Иако американските власти тврдат дека иранската класична морнарица е значително ослабена, ситуацијата на терен укажува на поинаква реалност. Наместо традиционални воени бродови, Техеран сè повеќе се потпира на т.н. „асиметрична војна“.

Брзите глисери, често вооружени со митралези и ракетни системи, се користат како мобилни единици кои можат брзо да нападнат и да се повлечат. Овие пловила функционираат како дел од поширок систем на закани што вклучува и ракети од брег, дронови, поморски мини и електронско попречување.

Според безбедносни експерти, токму комбинацијата на овие елементи создава конфузија и го отежнува носењето брзи одлуки кај противникот.

Промена на тактиката по прекинот на огнот

До неодамна, нападите во регионот главно се изведуваа со ракети и беспилотни летала. Но по прекинот на огнот на 8 април, тактиката се менува.

Запленувањето на комерцијални бродови сигнализира нов фокус: директен притисок врз трговските рути. Ова доаѓа во време кога се засилени мерките против иранскиот извоз и се зголемуваат обидите за пресретнување на бродови поврзани со Иран.

Експертите предупредуваат дека цивилниот поморски сектор нема капацитет да се одбрани од ваков тип на операции, што дополнително ја зголемува ранливоста на трговските линии.

Колку се ефикасни овие глисери?

Иако изгледаат како едноставна алатка, овие мали бродови претставуваат сериозен оперативен предизвик. Пред конфликтот, Иран располагал со стотици, можеби и илјадници вакви пловила, дел од нив скриени во бази и крајбрежни тунели.

Сепак, нивната употреба има ограничувања. Лошите временски услови, како силни ветрови и бранови, значително ја намалуваат нивната ефикасност. Дополнително, тие се исклучително ранливи при директен судир со воени бродови или воздушни напади.

И покрај тоа, нивната предност лежи во брзината и непредвидливоста – фактори кои се клучни во модерните конфликти.

Последици за глобалната економија

Секое нарушување во Ормузскиот теснец веднаш се рефлектира на светските пазари. Зголемените ризици значат и повисоки трошоци за осигурување, што директно влијае врз цената на транспортот и енергенсите.

Историјата покажува дека ваквите тактики не се нови. Уште од 1980-тите, за време на т.н. „војна на танкерите“, Иран развива стратегии кои не се потпираат на класична воена надмоќ, туку на флексибилност и изненадување.

Дали ова е нова нормалност?

Сегашниот развој на настаните укажува дека безбедноста во Ормуз нема да се стабилизира лесно. Дури и ако големите воени капацитети се неутрализирани, малите и мобилни закани остануваат тешки за контрола.

Прашањето повеќе не е дали постои закана, туку колку брзо и ефикасно може да се адаптира меѓународната заедница на новиот тип поморска стратегија која очигледно станува сè порафинирана.