Грција и четири земји планираат враќање мигранти надвор од ЕУ

Грција, Германија, Австрија, Данска и Холандија влегуваат во конкретна фаза на планот што може значително да го промени начинот на кој Европската Унија ги враќа лицата што немаат законско право да останат на нејзина територија. Петте земји работат на создавање центри во трети држави надвор од ЕУ, каде што би можеле да бидат префрлани лица за кои е донесена одлука за враќање.

Планот веќе не е само политичка идеја. На состанокот во Копенхаген на 4 септември претставниците на петте држави ги усогласија основните принципи според кои треба да функционира идниот модел и отворија пат за директни разговори со можни земји партнери.

Сепак, едно од најважните прашања сè уште останува без јавен одговор: во која држава надвор од Европската Унија би биле сместени овие центри.

Пет земји преминаа од идеја кон конкретен план

Групата ја сочинуваат Данска, Германија, Холандија, Австрија и Грција. Нивната замисла е да создадат заеднички модел што би им овозможил на европските држави дел од постапката за враќање да ја спроведуваат надвор од територијата на Унијата.

По состанокот во Копенхаген беа утврдени три основни принципи. Моделот треба да придонесе за намалување на нерегуларната миграција и активностите на мрежите за криумчарење луѓе, да биде во согласност со европското и меѓународното право и да се темели на договори што ќе бидат прифатливи и за европските држави и за земјата партнер.

Следниот чекор се директни разговори и посети на потенцијалните партнерски држави, при што треба да се процени дали нивните правни и институционални стандарди ги исполнуваат условите поставени од петте земји.

Овој модел е дел од пошироката европска политика за управување со миграцијата, во која сè поголем акцент се става на соработката со држави надвор од Европската Унија.

Како би функционирале центрите за враќање

Центрите не се замислени како места во кои автоматски би биле испраќани сите мигранти или сите лица што бараат азил во Европа.

Предвидениот модел се однесува на државјани на трети земји кои немаат законско право да останат во Европската Унија и за кои е донесена одлука за враќање.

Во зависност од договорот со земјата партнер, центарот би можел да има две различни улоги. Во едниот случај би служел како привремено место од кое ќе се организира понатамошното враќање на лицето во неговата земја на потекло или во друга држава. Во друг случај, третата земја би можела да стане и конечна дестинација, доколку за тоа постои соодветен правен договор.

Тоа е една од најголемите промени што ги носи новиот европски пристап, бидејќи дел од постапката што досега главно се одвиваше на европска територија би можел да биде пренесен надвор од ЕУ.

Новата европска регулатива сè уште не е целосно усвоена

Во овој дел постои важна правна разлика. Европскиот парламент на 17 јуни ја усвои својата позиција во прво читање за новата Регулатива за враќање, но законодавната постапка сè уште не е формално завршена.

Според договорениот текст, земјите членки ќе можат да склучуваат договори со трети држави за враќање лица без право на престој. Таквиот договор мора да ги почитува меѓународните стандарди за човекови права и начелото на невраќање.

Тоа начело забранува лице да биде испратено во држава каде што би се соочило со сериозна опасност за неговиот живот, безбедност или основни права.

Малолетниците без придружба се исклучени од механизмот за враќање во трета земја според ваков договор.

Африка е во фокусот, но земјата партнер не е откриена

Конкретната држава во која би бил создаден првиот центар засега не е јавно именувана.

Грчките власти потврдуваат дека разговорите и техничките консултации со можни трети земји веќе се започнати, а особено се разгледуваат безбедни држави на африканскиот континент.

Целта на петте земји е во текот на 2026 година да се приближат до договор со партнерска држава. Според досега објавените планови, првите трансфери би можеле да започнат во 2027 година, при што Данска јавно соопшти дека очекува да биде подготвена до крајот на следната година.

Пред тоа ќе мора да се утврдат правниот статус на лицата, условите во центрите, начинот на финансирање, надзорот и одговорноста на европските држави и земјата домаќин.

Човековите права остануваат најчувствителното прашање

Владите што ја поддржуваат иницијативата сметаат дека центрите можат да го направат враќањето на лицата без право на престој поефикасно и да го намалат поттикот за опасни нерегуларни патувања кон Европа.

Истовремено, институции и организации што работат во областа на човековите права предупредуваат дека префрлањето луѓе во центри надвор од ЕУ отвора сериозни прашања за условите во кои ќе престојуваат, пристапот до правна заштита, независниот надзор и одговорноста доколку нивните права бидат прекршени.

Комесарот за човекови права на Советот на Европа побара секој иден договор да биде проследен со претходна проценка на ризиците, независен и постојан надзор, правно обврзувачки гаранции за човековите права и можност за парламентарна, јавна и судска контрола.

Во јавната дебата во регионот веќе се појавуваа и различни идеи за мигрантски кампови и центри во трети земји, што покажува дека пренесувањето дел од миграциските постапки надвор од државите што ги спроведуваат станува поширока европска тема.

Следните месеци ќе бидат клучни

За планот да премине од политички договор во систем што навистина функционира, петте држави треба да најдат земја партнер, да договорат конкретни правни и финансиски услови и да утврдат механизам за надзор.

Паралелно со тоа треба да заврши и европската законодавна постапка за новата Регулатива за враќање.

Токму изборот на третата земја, гаранциите за луѓето што ќе бидат префрлани таму и конечната правна конструкција ќе покажат како во пракса би изгледал системот што Грција, Германија, Австрија, Данска и Холандија сега се обидуваат да го воспостават.