Фон дер Лајен и Мицкоски најавија прв чекор за деблокада кон ЕУ

Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен и премиерот Христијан Мицкоски на 2 октомври во Скопје најавија конкретен обид за придвижување на блокираниот европски процес преку повторно отворање на директниот канал со Софија. Мицкоски соопшти дека министерот за надворешни работи Тимчо Муцунски ќе побара билатерална средба со бугарската страна при посетата на Софија следната недела, по совет добиен од фон дер Лајен.

Фон дер Лајен потврди дека е договорен нов чекор и обид процесот да се деблокира следната недела, оценувајќи дека Македонија може брзо да напредува откако ќе биде надминат сегашниот застој. Во јавното обраќање не беше соопштено дека Европската Унија презема формална посредничка улога, ниту дека се менува постојната преговарачка рамка.

Првиот чекор води кон Софија

Мицкоски објасни дека по разговорот со претседателката на Европската комисија побарал од Муцунски да испрати дипломатска нота и да побара средба со бугарската страна. Намерата, според неговото образложение, е разговорите да почнат да се придвижуваат преку директен контакт меѓу двете земји.

Прашањето за поактивна улога на ЕУ во разговорите со Бугарија веќе беше отворено од македонската страна пред посетата на фон дер Лајен. Мицкоски претходно бараше европски претставник да биде вклучен во разговорите, додека најавата од Скопје сега носи поконкретен непосреден чекор, барање нова билатерална средба со Софија.

Премиерот нагласи дека од Европската Унија не бара да заземе страна во македонско-бугарските прашања, туку да помогне во создавањето услови за, според неговата позиција, појасен и поодржлив процес. Тој повтори дека договорените обврски треба однапред да бидат јасни и пристапниот процес да не се отвора за нови билатерални условувања.

Еден клучен чекор пред кластерот „Основи“

Фон дер Лајен од Скопје порача дека Северна Македонија припаѓа на европската маса и дека Европската Унија ја гледа земјата како идна членка со нејзиниот идентитет и јазик. Истовремено, таа посочи дека останува еден клучен чекор за земјата да може да продолжи напред и да го отвори кластерот „Основи“.

Во важечката европска рамка, следната фаза од процесот останува поврзана со обврската за завршување на уставните измени. Советот на ЕУ има наведено дека е подготвен без дополнителна политичка одлука да свика нова меѓувладина конференција откако Македонија ќе ја спроведе таа обврска, а потоа да се продолжи кон отворање на првиот преговарачки кластер.

Тоа значи дека најавениот обид за обновување на разговорите со Софија сам по себе не го заменува условот утврден во пристапниот процес. Неговото непосредно значење е во обидот повторно да се воспостави политички канал меѓу двете страни во период кога македонските евроинтеграции остануваат во застој.

Планот за раст носи придобивки и пред членството

Фон дер Лајен посебно се осврна и на постепеното економско приближување кон Европската Унија, наведувајќи дека земјата веќе добила околу 140 милиони евра преку Планот за раст и дека се очекуваат дополнителни исплати. Европската комисија во јули го наведуваше кумулативниот износ од 142,1 милиони евра добиени од Македонија во рамките на Механизмот за реформи и раст.

Како практични примери за постепена интеграција, претседателката на Комисијата ги посочи приклучувањето кон Единствената област за плаќања во евра, намалувањето на трошоците за трансакции и работата на пониски надоместоци за роаминг. Таа го издвои и приклучувањето кон европската инфраструктура за вештачка интелигенција преку „Везилка“, што треба да им овозможи на компании, стартапи и истражувачи пристап до европски пресметувачки капацитети.

Овој дел од европскиот процес се одвива паралелно со политичките услови за напредување во преговорите. Концептот на Планот за раст е дел од пошироката политика за постепено отворање делови од единствениот европски пазар за земјите од Западен Балкан во замена за спроведување договорени реформи.

Следниот чекор е најавената средба со бугарската страна

Најнепосредниот политички развој по посетата на фон дер Лајен е барањето за билатерална средба што Муцунски треба да го упати до бугарската страна. Дали и во каков формат ќе продолжат разговорите ќе зависи од понатамошната комуникација меѓу Скопје и Софија, а на прес-конференцијата не беа објавени нови договорени услови или промени во европската преговарачка рамка.

Фон дер Лајен истовремено најави дека Европската комисија следната недела ќе ги претстави своите прегледи на политиките пред идното проширување, опфаќајќи ги институциите, европските политики и буџетот на Унијата. Тоа е поширок процес на подготовка на самата ЕУ за идно проширување и е одделен од конкретните обврски што Македонија треба да ги исполни за продолжување на сопствениот пристапен процес.