ЕУ подготвува радикална одмазда кон САД по потезите на Трамп
Одлуките на Доналд Трамп повторно ја туркаат Европа во геополитичка и економска неизвесност. Најавените американски тарифи и засилените претензии поврзани со Гренланд ја доведоа ЕУ до точка на која повеќе не се зборува само за дипломатски протест, туку за можен директен одговор што со години се сметаше за незамислив.
Европската унија сериозно разгледува активирање на Инструментот против принуда – моќна трговска алатка дизајнирана за ривалски сили – како одговор на тарифите и притисокот на САД околу Гренланд. Потегот би означил најдлабока криза во односите ЕУ–САД во последните децении.
Трансатлантските односи на работ на прекин
Односите меѓу Брисел и Вашингтон се затегнати со месеци. Несигурната американска поддршка за Украина, притисоците врз европските држави за прифаќање неповолни трговски услови и барањата за драстично зголемување на трошоците за одбрана во рамки на НАТО создадоа акумулирано незадоволство во европските престолнини.
Ситуацијата дополнително ескалираше откако Трамп ги зајакна своите позиции околу Гренланд, поттикнувајќи протести во Нук и Копенхаген и отворајќи прашања за суверенитет, безбедност и економски притисок.
„Трговската базука“ што досега не се користеше
Во Брисел сè погласно се споменува можноста за активирање на Инструментот на ЕУ против принуда – механизам што дозволува воведување тарифи, ограничувања за инвестиции и други економски мерки против држави што применуваат економско заплашување.
Валери Хајер, лидерка на центристичката група „Обнови ја Европа“ во Европскиот парламент, јавно повика на разгледување на оваа опција, нагласувајќи дека инструментот е создаден токму за вакви ситуации. Иако францускиот претседател Емануел Макрон не даде директна поддршка, тој порача дека Европа ќе одговори „обединето и координирано“ доколку американските тарифи станат реалност.
Политички притисок од Европскиот парламент
Европскиот парламент веќе сигнализира подготвеност за конфронтација. Конзервативниот лидер Манфред Вебер јасно стави до знаење дека во актуелни услови ратификацијата на нов трговски договор со САД е практично невозможна.
Активирањето на Инструментот против принуда, сепак, би значело историски пресврт – користење на алатка замислена за геополитички ривали против најважниот сојузник на Унијата. Според поранешниот француски дипломат Жереми Галон, попуштањето би значело прифаќање на понижување, додека отпорот е единствениот пат Европа да се наметне како сериозен геополитички актер.
Страв од трговска војна меѓу сојузници
И покрај реториката, не сите земји-членки се подготвени за ескалација. Извозно ориентираните економии стравуваат дека отворен трговски судир со САД би имал далекусежни последици, особено ако се има предвид дека Гренланд е остров со околу 57.000 жители, кој уште во 1985 година излезе од Европската заедница.
Комесарот за трговија на ЕУ, Марош Шефчовиќ, оцени дека склучување трговски договор со САД во вакви услови би било „исклучително комплицирано“. Тој предупреди дека новите американски тарифи можат да предизвикаат опасна спирала на ескалација, која Европа мора да ја избегне.
Јаз меѓу Брисел и националните престолнини
Според изјави на европски функционери, апетитот за конфронтација е значително поголем во Европскиот парламент отколку во Советот на ЕУ. Амбасадорите и владите, како што велат, ќе се водат од попрагматичен пристап, што ја прави тешка целосната усогласеност меѓу институциите.
Европа во потрага по долгорочна стратегија
Додека лидерите на ЕУ се враќаа од Латинска Америка, во Брисел се интензивираше работата на поширока стратегија. Фокусот е двоен: зачувување на НАТО како столб на безбедноста и истовремено јакнење на европската стратешка автономија.
Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, веќе презентираше нова безбедносна стратегија, а во наредните денови се очекуваат и планови за засилување на сајбер-безбедноста. Дури и најумерените аналитичари признаваат дека односите ЕУ–САД влегуваат во непозната и ризична фаза.
„Ова е навистина застрашувачко време“, признава еден висок функционер на Унијата. „Единственото рационално решение е смиреност – и внимателно движење напред во свет што брзо се менува.“
