Договорот со Иран може скапо да го чини Нетанјаху

Односите меѓу Вашингтон и Тел Авив влегуваат во една од најчувствителните фази во последните години. Според анализа на CNN, можниот договор меѓу САД и Иран би можел сериозно да го ослаби политичкиот авторитет на израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху, кој со децении ја гради својата кариера врз цврстата линија кон Техеран.

Она што првично изгледаше како силен воен сојуз меѓу Доналд Трамп и Нетанјаху, сега се претвора во дипломатски процес во кој Израел, според израелски извори цитирани од CNN, има сѐ помало влијание врз конечниот исход.

Од воена координација до дипломатска дистанца

Кога израелските и американските сили започнаа заеднички напад врз Иран, Нетанјаху го претстави тоа како историски момент и доказ дека сојузот меѓу Израел и САД никогаш не бил посилен. Но, неколку месеци подоцна, политичката слика изгледа значително поинаку.

Наместо продолжување на воениот притисок, Белата куќа сѐ повеќе се движи кон дипломатско затворање на конфликтот. Тоа, според CNN, го остава Нетанјаху во незгодна позиција: премиер кој ја поддржал воената кампања, но сега не може целосно да го контролира политичкиот резултат.

Израелски извори наведуваат дека Нетанјаху не сака јавно да влезе во судир со Трамп, но зад затворени врати признава дека Израел има ограничен простор за влијание врз преговорите меѓу Вашингтон и Техеран.

Главниот страв на Израел: слаб договор со Иран

Најголемата загриженост во Израел е дека договорот би можел да ги остави нерешени клучните безбедносни прашања: иранските резерви на збогатен ураниум, програмата за балистички ракети и регионалната мрежа на сојузници и вооружени групи поврзани со Техеран.

Според израелските проценки, привремен договор кој само формално би го ограничил Иран, без реално отстранување на чувствителниот нуклеарен материјал, би можел да му овозможи на режимот во Техеран да добие време, економско олеснување и дипломатски простор.

Трамп јавно сигнализира дека сака договор кој ќе го спречи Иран да дојде до нуклеарно оружје, но израелската страна стравува дека Вашингтон може да прифати компромис кој за Израел би бил недоволен.

Во оваа точка се отвора најдлабоката политичка пукнатина: за Трамп, договорот може да биде начин да покаже контрола и да избегне долга војна на Блискиот Исток; за Нетанјаху, истиот договор може да изгледа како поткопување на целата негова долгогодишна стратегија кон Иран.

Либан и Хезболах како дополнителен притисок

Преговорите не се ограничени само на иранската нуклеарна програма. Според CNN, една од спорните точки е и Либан, каде што Израел сака да ја задржи слободата за воени операции против закани поврзани со Хезболах.

Иран, пак, наводно сака договорот да вклучува и прекин на огнот во Либан. Тоа за Израел би значело дополнителни ограничувања во момент кога северната граница останува безбедносно чувствителна.

Нетанјаху инсистира дека Израел мора да може да реагира на секоја закана, но американските ограничувања врз израелските акции го ставаат под притисок и од опозицијата и од тврдата десница во неговата коалиција.

Зошто Нетанјаху не може отворено да му се спротивстави на Трамп

Оваа ситуација силно потсетува на 2015 година, кога Нетанјаху водеше жестока кампања против нуклеарниот договор со Иран постигнат за време на администрацијата на Барак Обама. Тогаш тој отворено го нападна договорот и се обрати пред американскиот Конгрес, претставувајќи го како историска грешка.

Со Трамп, таков потег е многу поризичен.

Нетанјаху вложи голем дел од својот политички капитал во блискиот однос со Трамп. Јавен судир со американскиот претседател би можел да му нанесе дополнителна штета, особено во период кога се соочува со политички притисоци дома и со изборна неизвесност.

Затоа, според изворите цитирани од CNN, критиките се насочуваат повеќе кон американските преговарачи отколку директно кон Трамп. Во израелските медиуми блиски до Нетанјаху се појавуваат обвинувања дека тимот околу американскиот претседател го турка кон договор кој економијата ја става пред безбедносните интереси на Израел.

Политичката слабост на Нетанјаху

За Нетанјаху, прашањето за Иран никогаш не било само надворешна политика. Тоа е централна тема во неговиот политички идентитет.

Со години тој се претставува како лидер кој најдобро ја разбира иранската закана и кој е подготвен да употреби воена сила, дипломатски притисок и сојуз со Вашингтон за да го спречи Техеран да стане нуклеарна сила.

Но, ако конечниот договор биде доживеан како слаб, Нетанјаху ќе се соочи со тешко прашање: како лидер кој ветувал дека ќе го запре Иран, а сега мора да прифати договор што не ги исполнува израелските максимални барања.

Критичарите веќе тврдат дека тој знае да постигне тактички воени успеси, но потешко ги претвора во трајни стратешки придобивки. Ако Иран остане со значителна регионална моќ, активни сојузници и нерешена нуклеарна дилема, тоа ќе биде сериозен удар врз неговиот политички наратив.

Договорот може да ја промени изборната слика

Според анализата, исходот од преговорите може да има директно влијание врз шансите на Нетанјаху за политичко преживување. Кампањата против Иран требаше да биде еден од столбовите на неговиот обид да го редефинира своето наследство по безбедносните потреси што го погодија Израел во последните години.

Наместо тоа, тој може да се најде во позиција да објаснува зошто најважната битка во неговата политичка кариера завршува со договор во кој Израел не ги добива сите барани гаранции.

Во израелската јавност веќе постои поделба околу тоа дали позицијата на земјата кон Иран е подобрена или влошена. Ако договорот биде претставен како американска одлука донесена без доволно израелско влијание, тоа може дополнително да ја ослаби сликата за Нетанјаху како лидер кој има посебен пристап до Вашингтон.

Трамп може да понуди политичка компензација

Израелските извори сметаат дека Трамп би можел да се обиде да му понуди на Нетанјаху политичка компензација преку поддршка за нормализација на односите меѓу Израел и дел од арапските земји, особено во рамки на проширување на Аврамските договори.

Но, таквиот процес е далеку од едноставен. Саудиска Арабија и други земји од регионот имаат сопствени услови, меѓу кои и прашањето за палестинска држава, што е исклучително чувствително за десничарската коалиција на Нетанјаху.

Затоа евентуалната дипломатска „награда“ од Трамп можеби нема да биде доволна за да го неутрализира впечатокот дека Нетанјаху бил маргинализиран во најважниот безбедносен процес за Израел.

На крајот, ова не е само приказна за еден можен договор меѓу САД и Иран. Ова е тест за целата доктрина на Нетанјаху: дека Иран може да се запре само со максимален притисок, воена закана и целосна координација со Вашингтон. Ако Трамп избере дипломатски компромис, Нетанјаху ќе мора да се соочи со најтешкото прашање за секој лидер — што останува од неговата стратегија кога најважниот сојузник ќе избере поинаков пат?