Американската „армада“ пред Иран: Трамп пред одлука што може да ја смени играта
Иранската власт се соочува со најдлабоката криза од Исламската револуција во 1979 година, покажуваат разузнавачките извештаи доставени до претседателот Доналд Трамп. Според американските проценки, комбинацијата од економски колапс, внатрешни протести и меѓународен притисок го довела Техеран во исклучително ранлива позиција, додека САД драматично го зголемуваат своето воено присуство во регионот.
Американските разузнавачки служби, според информации на „Њујорк тајмс“, оценуваат дека протестите кои избувнаа кон крајот на минатата година сериозно ја разнишаа иранската власт. Особено загрижувачки за Техеран било тоа што немирите се прошириле и во области кои традиционално важеле за силни упоришта на врховниот лидер ајатолахот Али Хамнеи.
Економски колапс и изгубена контрола
Иако масовните протести во меѓувреме стивнаа, извештаите предупредуваат дека кризата не е надмината. Иранската економија, погодена од санкции, инфлација и структурни слабости, се наоѓа на едно од најниските нивоа во последните децении. Токму економската безизлезност, според американските проценки, била главниот катализатор за незадоволството што ескалираше во декември и јануари.
Кога демонстрациите се прошириле, иранските власти сфатиле дека немаат реални механизми за брзо олеснување на животниот стандард. Наместо тоа, одговорот бил брутален – насилно задушување на протестите, што дополнително ја продлабочило недовербата меѓу граѓаните и режимот.
Нејасни сигнали од Белата куќа
Додека американската војска концентрира сили во поширокиот регион на Блискиот Исток, во Вашингтон не постои единствен став за следните чекори. Белата куќа официјално соопштува дека претседателот внимателно ја следи ситуацијата и редовно добива разузнавачки брифинзи.
Портпаролката на Белата куќа, Каролин Ливит, нагласи дека информирањето за глобалните безбедносни закани е основна обврска на врховниот командант. Според неа, Трамп лично ги следи случувањата во Иран и ги разгледува сите релевантни опции.
Во текот на најжестоките судири меѓу безбедносните сили и демонстрантите, Трамп јавно се закани со можен напад врз Иран. Сепак, неговите советници биле поделени, особено околу ефектот од евентуални ограничени или симболични воени акции.
Одложен напад и задкулисни притисоци
Според информации од високи американски функционери, Трамп сериозно размислувал за директна воена интервенција како поддршка на протестите. Одлуката, сепак, била одложена откако иранските власти се откажале од планираното погубување на еден демонстрант.
Во исто време, израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху, наводно, побарал од американскиот претседател да не брза со нападот, предупредувајќи на можни регионални последици. И покрај тоа, дел од најтврдокорните соработници на Трамп ја гледаат актуелната криза како историска шанса за слабеење, па дури и уривање на иранското раководство.
„Целта е крајот на режимот“
Трамп во јавните настапи продолжува со остра реторика кон Техеран, опишувајќи го засиленото американско поморско присуство како „армада“. Тој повторно ја отвори и темата за иранската нуклеарна програма, потсетувајќи на претходните американски напади врз строго обезбедени ирански истражувачки објекти.
Републиканскиот сенатор Линдзи Греам изјави дека во последните денови разговарал со Трамп за Иран и оти очекува претседателот да го исполни ветувањето за поддршка на иранските демонстранти. Според Греам, целта на притисокот врз Техеран не е само промена на однесувањето, туку целосна промена на власта.
Американската воена машинерија во висока готовност
Во меѓувреме, Пентагон значително ја засили својата воена поставеност. Носачот на авиони „Абрахам Линколн“, придружуван од три воени бродови вооружени со крстосувачки ракети „Томахавк“, се наоѓа во зоната на одговорност на Централната команда на САД во западниот Индиски Океан. Воени извори наведуваат дека, доколку се издаде наредба, напад би можел да започне во рок од еден до два дена.
Покрај тоа, во регионот се распоредени дополнителни јуришни авиони Ф-15Е, како и напредни системи за противвоздушна и противракетна одбрана „Патриот“ и „ТХААД“. Бомбардерите со долг дострел, стационирани на американска територија, остануваат во состојба на зголемена борбена готовност.
Интензивни консултации со сојузниците
Американските воени и дипломатски претставници паралелно ги засилија контактите со регионалните партнери. Командантот на Централната команда, адмиралот Бред Купер, оствари посети во Сирија, Ирак и Израел, каде што разговараше со американски офицери и сојузнички претставници.
Во фокусот на разговорите, според извори од Пентагон, била безбедноста на американските сили и јасната порака до регионалните актери. Вашингтон ги предупредил ирачките власти дека евентуални напади од шиитски милиции врз американски бази ќе бидат директно возвратени. Истовремено, администрацијата на Трамп одржала консултации и со Израел, Саудиска Арабија и Катар, подготвувајќи се за сценарио во кое кризата со Иран би можела брзо да ескалира.
