Америка се закани со удар во најранливата точка на Иран

Американските сили на 5 септември погодија три танкери за сурова нафта што ги поврзуваат со Иранската револуционерна гарда. Нападите следувале откако Гардата, според американската војска, истрелала балистички ракети кон два брода на американската морнарица.

Централната команда на САД, позната како CENTCOM, соопшти дека цел на нападите биле американски носач на авиони и ракетен разурнувач што патролирале во регионот. Според американската страна, двата брода успеале да ги избегнат ракетите и немало повредени припадници на американските сили.

CENTCOM не ги објави имињата на двата воени брода. Не беше наведено ниту точното време на ракетните напади, местото од кое биле истрелани проектилите и локацијата на американските бродови во моментот на нападот.

Два танкери онеспособени, третиот уништен

Според официјалното американско соопштение, танкерот M/T Downy бил трајно онеспособен во близина на островот Харг. M/T Stark 1 бил погоден во близина на пристанишниот град Џаск.

Третиот танкер, M/T Kylo, познат и како Noxen, се наоѓал во Заливот на Оман. CENTCOM наведе дека бродот бил празен и дека неговиот екипаж добил наредба да го напушти пред американските сили да го погодат на повеќе места и целосно да го онеспособат.

Иранската државна телевизија подоцна објави дека биле евакуирани и екипажите на другите два танкери. Во моментот на објавувањето нема целосно потврден биланс за евентуални жртви или повредени на трите бродови.

Бред Купер испрати директна закана

По нападите се огласи адмиралот Бред Купер, командант на CENTCOM, кој го претстави американскиот одговор како намерно повисока економска цена за Иран.

„Ако пукате кон два наши брода, ќе ви наметнеме повисока економска цена и ќе исфрлиме од употреба три ваши“, порача Купер.

Тој додаде дека американските сили нема да се двоумат да се бранат и дека, доколку биде потребно, можат да ја уништат ограничената и изложена нафтена флота на Иран.

Соопштението не содржи наредба за напад врз целата иранска нафтена флота, рок за нова операција или список со идни цели. Затоа изјавата претставува условно предупредување поврзано со можни нови напади врз американските сили.

Зошто целта биле нафтени танкери

CENTCOM тврди дека трите бродови биле дел од сенковита мрежа вредна повеќе милијарди долари, преку која се финансираат Иранската револуционерна гарда и вооружени групи поврзани со Техеран во регионот.

Во соопштението не се објавени документи за сопственоста на трите танкери, нивните претходни товари или финансиските трансакции преку кои наводно биле поврзани со Гардата. Поради тоа, оваа врска треба да се третира како официјално американско тврдење, а не како независно утврден факт.

Американското Министерство за финансии во јули објави дека од почетокот на 2026 година санкционирало повеќе од 100 бродови што ги поврзува со иранската сенковита флота. Според американските власти, оваа мрежа користи сложени сопственички структури, различни регистрации и префрлање на нафта од еден брод на друг за да го прикрие потеклото на товарот и да ги заобиколи санкциите.

Овие податоци го објаснуваат поширокиот американски пристап кон иранската трговија со нафта, но сами по себе не го докажуваат статусот на секој од трите погодени танкери.

Значењето на Харг, Џаск и Ормутскиот Теснец

Локациите на нападите се тесно поврзани со иранскиот извоз на енергенси. Американската Управа за енергетски информации го опишува Харг како најголемиот ирански извозен терминал, преку кој традиционално поминува најголемиот дел од извозот на сурова нафта.

Џаск се наоѓа источно од Ормутскиот Теснец. Иран го развиваше терминалот и нафтоводот до Џаск како алтернативна извозна рута што може да го заобиколи теснецот. Третиот брод бил погоден во Заливот на Оман, на морската страна од оваа стратешка рута.

“Let the message to the IRGC be clear: If you shoot at two of our ships, we will impose an even higher economic cost —taking out three of yours. We will not hesitate to defend American forces, and if necessary, destroy Iran’s limited and exposed oil fleet.” — Adm. Brad Cooper,… pic.twitter.com/UGGcSGsUtd

— U.S. Central Command (@CENTCOM) September 5, 2026

Американската Управа за енергетски информации процени дека во второто тримесечје од 2026 година низ Ормутскиот Теснец поминувале просечно 4,9 милиони барели нафта и други течни горива дневно. За споредба, во последното тримесечје од 2025 година просекот изнесувал 21,6 милиони барели дневно.

На 6 септември, американскиот секретар за енергетика Крис Рајт изјави дека низ теснецот повторно поминуваат околу девет милиони барели дневно. Податоците се од различни периоди, но покажуваат дека сообраќајот останува значително нарушен во споредба со периодот пред конфликтот.

Иран ги нарече нападите воено злосторство

Иранското Министерство за надворешни работи ги осуди нападите врз танкерите и ги нарече воено злосторство и продолжување на американската економска војна. Техеран соопшти дека Вашингтон и неговите сојузници ќе бидат одговорни за последиците.

Иранската државна телевизија тврдеше дека Иран возвратил со напади врз три танкери и три американски бродови. Ова тврдење не беше независно потврдено.

Еден ден подоцна, иранските медиуми објавија дека бил погоден американски брод без екипаж што се обидувал да влезе во Ормутскиот Теснец. Портпаролот на CENTCOM Тим Хокинс го отфрли тврдењето како целосно невистинито. Во моментот на објавувањето нема независни докази што потврдуваат дека американскиот брод бил погоден.

Ударите се дел од поширок економски и воен притисок

САД започнаа поморска блокада на сообраќајот кон и од иранските пристаништа на 13 април 2026 година. Првата фаза траеше до 18 јуни, а CENTCOM соопшти дека блокадата била обновена на 13 јули.

Според американската команда, во првата фаза биле пренасочени повеќе од 140 бродови, девет биле онеспособени, а повеќе од 50 бродови со хуманитарна помош добиле дозвола да продолжат. Овие бројки се објавени од CENTCOM и немаат целосна независна потврда.

Актуелниот конфликт започна на 28 февруари со американски и израелски напади врз Иран. По прекинот на огнот објавен во јуни, борбите продолжија со прекини, додека дипломатските разговори пропаднаа.

Што е познато, а што останува непотврдено

Погодените танкери, нивните имиња и приближните локации се наведени во официјалното соопштение на CENTCOM, а иранските медиуми исто така известија за нападите и евакуацијата на екипажите.

Американската страна тврди дека претходно биле истрелани балистички ракети кон носач на авиони и ракетен разурнувач. Имињата на бродовите, точната хронологија на нападот и независни докази за ракетните лансирања не се објавени.

Непотврдени остануваат и иранските тврдења за успешни возвратни напади врз американски и комерцијални бродови. Засега е сигурно дека конфронтацијата се проширила од воени цели кон инфраструктурата преку која Иран извезува нафта, додека точниот финансиски ефект од уништувањето и онеспособувањето на трите танкери не е објавен.